VandaagsVertaalProbleem

   Ik vond een vertaalblog van me terug die niet op VandaagsVertaalProbleem staat. Het kwam, ik gaf een schriftelijk interview en daar werd me een citaat voor de voeten geworpen van mezelf dat ik wilde nazoeken. Ik zou gezegd hebben: ‘Elke vertaler wordt geplaagd door twijfel, onzekerheid en angst voor onkunde. Dat is het enige wat vertalers verbindt. De wil om het goed te doen en de vrees om het niet goed te hebben gedaan. Er is maar één ding dat ze nog meer verbindt. En dat is een diepe overtuiging dat er niemand is die het beter doet dan hij/zij zelf.’    Ik wilde het opzoeken want citeren gaat vaker niet dan wel goed. Maar ik kon het niet vinden op het blog, noch in het boek ( Vertalen wat er niet staat ). Waar heb die gozer het dan vandaan? Nou, uit een blog die in week 39 van 2020 als Vrijdag Vertaaldagse webfilter-column op de Filter -website stond. Blijkt. Waarin ik zelfreflecteer op mijn eerste zelfrefectie, tien dagen na mijn allereerste blog, ...

Het raatsel van Braaien Kseg tegen me frientje Rop: ‘Kep een goeie van Braaien. ’n Raatseltje is het, geen mop, en je mag drie keer raaien. Tis de zoon van me moeder, (Tis egt moeilijk hoor, Rop!) maar tis niet me broer. Nou? Nou? Nou? Geef je het op? Je geeft het op, hè? Ja hè? Ik wist het! Je kan het niet raaien! Oké, dan zeg ik het, komt-ie: Het antwoord is: Braaien!’ ‘Braaien de zoon van je moeder?’ zegt Rop. ‘Je bent niet goed snik!’ ‘Ik snap het ook niet, zeg ik tegen Rop, maar het is wat-ie zei! Hij zei: Ik!’ _____    ‘Het is de zoon van mijn moeder maar het is niet mijn broer.’ Een mop met een baard als Sinterklaas en zijn paard. Maar moet hij daarom maar niet meer gemaakt worden? Alleen omdat hij oud is? Zijn dat geen abjecte ageïstische overwegingen? Zulke ouwe meuk is gezonken cultuurgoed, cultureel erfgoed, afgezonken zinkgoed, en zegt de wijsheid niet: Verwerp het slechte en behoud het goede?    En dan nog, de mop is...

   Als er iemand is die vertaalt wat er niet staat, dan is het Antonin Artaud wel. Zie zijn vertaling van hoofdstuk 6 van Lewis Carrolls Through the Looking-Glass uit 1943-1947, getiteld L’arve et l’aume .    De openingsregel luidt bij Carroll: However, the egg only got larger and larger, and more and more human: when she had come within a few yards of it, she saw that it had eyes and a nose and mouth; and when she had come close to it, she saw clearly that it was HUMPTY DUMPTY himself. “It can’t be anybody else!” she said to herself. “I’m as certain of it, as if his name were written all over his face.”    Bij Artaud is dat geworden: Cependant l’oeuf narmissait à vue d’oeil, s’en troublant tira doc vers l’oc de l’oc humain: quand elle n’en fut plus qu’à quelques pas, elle vit qu’il avait des yeux et un nez et une bouche et quand elle eut tout à fait le nez dessus, elle vit que c’était Dodu Mafflu lui-même, intropoltabrement. ...

   Het boek is binnen (nog niet in de winkel, heb ik me laten vertellen) en wat er dan meestal gebeurt, zo gauw ik het opensla vind ik een zetfout-drukfout, wat een mooie naam is voor een typfout die aan mij en het arendsoog van de talloze met hun neus kijkende redacteuren, correctoren, persklaarmakers en dergelijke is ontsnapt. Meteen, bam: typfout. Je kan er de klok op gelijk zetten. Gif op innemen. Donder op zeggen.    Moet ik dan alles alleen doen? Waar heb je dan versmurfers voor? Negenennegentig procent van de typfouten is eruit gehaald, maar het gaat er niet om wat eruit is gehaald, het gaat erom wat erin is gebleven. Honderd keer overgelezen en toch overheen gelezen!    Het komt: zo in boekvorm lees je het heel anders dan op je scherm of als uitgeprinte drukproef. Er vallen heel andere dingen op. Maar hoe dat nu weer komt, geen idee.    Oké, typfouten zijn slordig, maar zijn ze erg? Als het er veel zijn en ze storen...

   Moeten slapen als je geen slaap hebt, is er een groter avondlijks terugkerend drama denkbaar in het kinderleven?    Rust willen als het kleine grut d’r ogen niet wil toedoen, is er een groter avondlijks terugkerend drama denkbaar in het leven van een jonge ouder?    Als handreiking aan vooral de laatste is het volgende gedicht bedoeld, achter elkaar voor te lezen, of ook wel los – naar gelang de noodzaak zich aandient. En toen? En toen, zei mama, en ze sloeg het leesboek dicht, kwam er een olifant met een lange snuit en die blies het licht en het verhaaltje uit. En toen? vroeg ik. Toen, zei mama, toen werd hij groen, toen werd hij rood, toen ging hij liggen en toen was hij dood. En toen? vroeg ik. Toen, zei mama, soep van schoen, soep van kater, stop hem in het water, soep van poes, stop hem in je bloes, haal hem er weer uit, stop hem in een schuit, en als de schuit gezonken is, eet je ’s avonds poezenvis. E...

   Leuke rijmen zijn leuk omdat ze leuk zijn, het woord ‘leuk’ zegt het al. Hetzelfde geldt voor klanken. Op de klank -urf rijmt verrassend veel, zelfs een fijn woord als murw , hoewel dat niet direct voor een kindergedicht is te gebruiken, al bedenk ik binst ik dit optiep dat je best iets zou kunnen bedenken met ‘ik beuk je murf!’    In het kader van de poëtisering van algemene stripkennis viel me op dat de urf -klank wel twéé stripfiguren kan verenigen, en ik maakte dit gedicht: Urf, urf, urf Pom Pernikkel at een ijsje, at een ijsje o zo blauw. Pom Pernikkel stak zijn neusje in het ijsje o zo blauw. – Urf, urf, urf!          riep Pom Pernikkel aan de mensen, ben ik al een smurf? Pier Magoggel zat te pulken, zat te pulken in zijn neus. Urenlang zat Pier Magoggel met zijn vingers in zijn neus. – Urf, urf, urf!          riep Pier Magoggel aan de voge...

   Voor wie veel rijmt is de Jaap Bakker zijn beste vriend, ’s werelds beste rijmwoordenboek ooit, in elk geval van het Nederlands anno nu. Maar ook de Jaap Bakker kan niet alles. Als je bijvoorbeeld – en het gebeurt niet gek vaak, maar ook niet nooit – op het getal twaalf wil rijmen? Op raadsel ? Op gordel ? Op wulpst ? Op tarwe , vroegte , kostelijk ? Op gruwel , op midden , op aarzelt ? Op slordig ? Op nieuw – wat ook best nog al eens voor wil komen en je wil niet uitwijken naar een halfrijm op -uw ? Heel vervelend is dat er niets rijmt op wereld , tenminste in de Jaap Bakker. [1] En als je plotseling een regel op andijvie hebt?    Het klassieke onmogelijk berijmbare woord, herfst , kent in de nieuwste uitgave van Ik wou dat ik twee hondjes was op p. 182-184 een hele subsectie met wel zeven gedichten waarin op herfst gerijmd wordt, en daar staat mijn eigen herfstgedicht, Zwerf, zwerver, zwerfst nog niet eens bij.     ...

   Als zich in een gedicht een woord aandient waar ik op moet rijmen – omdat het het belangrijkste woord in de regel is, of omdat het gewoon een heel leuk rijmwoord is – dan doe ik net als Majakovski [1] en dan zoek ik net zo lang tot ik iets gevonden heb. En geef niet op of ga smokkelen of zo en verstop het woord op een niet hoevende rijmen plek in de zin. [2]    Ik wilde bijvoorbeeld heel graag op tweedst rijmen, in de zin van ‘hij was eerst en ik was tweedst’. Daar waren wel rijmwoorden op, maar dan moest ik er een verhaal bij verzinnen. Dat lukte gelukkig en het resultaat was Zwemwedstrijd : [3] ‘Hier is de rivier het breedst!’ Riepen we en we sprongen met een plons, En man, we zwommen, zwommen, zwommen Om als eerste aan te kommen. Hun kwamen net iets eerder aan als ons, Maar de onzen waren wel mooi tweedst.    Maar soms lukt het ook niet of nauwelijks.     Noten.    [1] Bij mij op de maan , ...

   Niet allemaal tegelijk! Ze hebben merendeels een tijdje op zich laten wachten. En zoals recensies nu eenmaal zijn: niet overal slaan ze de plank raak. Aanvechtbaarheden zijn er legio. Niet ter zake doende opmerkingen ook. (Poetin? Poetin? Wat heeft die ermee te maken?) Maar al met al: lof en prei wie lof en prei toekomt. Achtereenvolgens zijn het: _____    Willem G. Weststeijn in het inmiddels doorstartende Tijdschrift voor Slavische Literatuur 98 van maart 2025: _____    Jan Paul Hinrichs in De Parelduiker , 2025-2: _____    Michel Krielaars, zijn column in de NRC van 20 november 2025, De liedjes van Vladimir Vysotski laten het absurde Russische leven klinken , achter een betaalmuur. Krielaars noemt de bundel ‘een door Robbert-Jan Henkes gemaakte en zowel speels als knap vertaalde keuze uit de zeshonderd liedjes die de Russische Jacques Brel heeft nagelaten.’ En dan volgt er over Vysotski nog dit: De bard e...

   Ik heb een taalverandering bij mezelf waargenomen. Een taalnuance die ik vroeger snapte maar nu niet meer. Toen ik midden jaren zestig van de vorige eeuw op de kleuterschool aan de Julianalaan (hoek Nicasiusstraat-Marijkelaan-Molenstraat) het lied over Joepie Joepie leerde – heel de wereld zong All you need is love , heel Nederland zong Waarom heb je mij laten staan? en heel de Heezerse klas zong Schipper mag ik overvaren (en Joepie Joepie dus) – wist ik intuïtief precies waarover het ging: iemand genaamd Joepie Joepie kwam naar ons toe en heeft bij ons een meisje gekaapt en is er toen met dat meisje vandoor gegaan. De tekst, althans het begin ervan, althans van hoe ik het leerde, althans van hoe het me is bijgebleven, althans hoe ik het me nu herinner, luidt: Joepie Joepie is gekomen, heeft een meisje meegenomen —    Maar toen ik vanmorgen vroeg in bed het lied nog eens met kille, analytische blik overdacht, waarom weet ik niet, misschien was i...

   Het is overbekend, omdat hij het zelf vertelde, dat Lewis Carroll The Hunting of the Snark achterstevoren schreef. Hij kreeg op zekere wandeling in de Vrije Natuur van een hogere instantie de regel ‘for the Snark was a Boojum, you see’ doorgespeeld, die de laatste regel ergens van moest zijn. En dat ergens van moest Carroll er toen bij verzinnen en wel zo, dat het logisch naar de slotregel toe leidde. Dat is knap lastig en lijkt een beetje op het bouwen van een huis en beginnen met het dak. Of op de manier waarop de Fransman Raymond Roussel zijn verhalen schreef, met een beginregel die, hetzelfde uitgesproken maar geheel anders geschreven (en dus iets compleet anders betekenend), tevens de slotregel was. Ga maar aanstaan! Best een contrainte.    Misschien is dit de reden dat The Hunting of the Snark verhaaltechnisch vreemde capriolen uithaalt en hier en daar eerder een verzameling losse eindjes lijkt dan een verhaal met kop en staart. Want alleen ...