Posts

571 Gulliver met driehonderd: schuilevinkjes

Afbeelding
1 Aan het begin van hoofdstuk 3 (we zitten nog steeds in Lilliput) vertelt Gulliver dat hij bezoek krijgt van jongens en meisjes to come and play Hide and Seek in my Hair . Verstoppertje spelen, ligt voor de hand, zoals 1940, 1979 en 2004 dat hebben. Maar dat heette vroeger ook anders: 1727 heeft schuylewinkje speelen , 1792 maakt er buitelen van en 1862 heeft schuilhoekje spelen. Dan vind ik schuilevinkje hier wel zo leuk, en zie: schuilevinkje heeft ook 1974! 2 Gulliver is eindelijk ontsnapt uit het dubbeleilandrijk Lilliput-Blefuscu met een sloep van zijn eigen formaat, die hij voor de kust van Blefuscu op de rotsen aantrof en opkalefaterde. Hij ziet een schip in de verte, en komt dichterbij, want the Wind slackened , dat wil zeggen de wind slapte (1727), nam af, maar direct daarna staat er hetzelfde werkwoord met het schip als onderwerp, The Ship slackned her Sails , dat is vertaald als zy lieten eenige zeylen vallen (1727), Het schip streek zyne zeilen (1792), het schi...

570 Gulliver met driehonderd: kakken

Afbeelding
   En dan moet Gulliver daarna ook nog kakken, wat in Lilliput natuurlijk helemaal een attractie van ongehoorde omvang oplevert. Gulliver heeft het er wat minder expliciet over dan het eerdere ease myself with making Water , hij noemt het disburthen myself , en het gaat met iets meer schaamte gepaard dan het pissen, maar het staat er toch maar: I had been for some Hours extremely pressed by the Necessities of Nature; which was no Wonder, it being almost two Days since I had last disburthened myself. I was under great Difficulties between Urgency and Shame. The best Expedient I could think on, was to creep into my House, which I accordingly did; and shutting the Gate after me, I went as far as the Length of my Chain would suffer; and discharged my Body of that uneasy Load.    In het Nederlands hebben we de neutrale term zich ontlasten , die niettemin niet preuts of eufemistisch is en au fond ook best beeldend. We zien hem vanaf de eerste vertaling aange...

569 Gulliver met driehonderd: piesen

Afbeelding
   Heel bijzonder, en bijzonder toepasselijk in het reisverslag, is dat Gulliver allerlei doodnormale lichamelijke zaken niet onvermeld laat maar zonder omhaal van woorden beschrijft. Na nog steeds vastgebonden op de grond liggend een aantal Lilliputse okshoofden drank soldaat te hebben gemaakt, moet hij piesen of pissen of plassen of sassen of afwateren of de aardappels afgieten, zijn zwager een handje geven, afblazen, buikhuilen, zijn stuk uitwringen, zijn hondje uitlaten of hoe zeg je dat op z’n Gullivers, netjes maar toch zonder schroom, met de woorden die hij zou gebruiken, niet om te epateren en grof of lacherig maar ook niet eufemistisch en wegkijkend overbeschaafd? Dus recht voor zijn raap, zoals in de achttiende en helemaal de zeventiende eeuw wel meer geschreven werd, en niet ergerlijk preuts, zoals in de negentiende en de eerste helft van de twintigste en eenentwintigste eeuw te doen gebruikelijk. Soon after I heard a general Shout, with frequent Repetition...

568 Gulliver met driehonderd: wambuis

Afbeelding
   Gulliver wordt door de boogschutters van Lilliput met een vlaag pylen (1727) beschoten, terwijl hij op de grond vastgebonden ligt. Weliswaar weet hij de koorden van zijn haar enigszins los te rukken, zodat ik pasjens myn hooft ontrent de spatie van twee duym draayen kon (1727), maar een tweede torn (1727) levert hem een volgende pylenhagel (1792) op, plus begonnen ze hem met spiessen in de lenden te steeken (1792). Gulliver is blij dat hij zijn Buff Jerkin aanheeft, dat in de diverse huidige edities wordt uitgelegd als ‘a close-fitting leather jacket’.    Damnatie, een realium. Dat betekent opzoeken, naslaan, neuzindeboeken, websnuisteren. Het betreffende stuks plunje is in het verleden in het Nederlands vertaald als achtereenvolgens myn buffels rokje (1727), een leder Kamisool (1792), een vest van buffelleêr (1862), mijn buffelleeren wambuis (1940), mijn lederen wambuis (1974), een leren wambuis (1979) en een duffelse jopper (2004). ...

567 Gulliver met driehonderd: kwalijk voorbeeld

Afbeelding
   Gulliver heeft (in hoofdstuk 1 van het Lilliput-deel) in Londen een chirurgijnspraktijk en via zijn leermeester, Mr. Bates, ook patiënten. Maar Mr. Bates gaat dood, en dan volgt een enigszins raadselachtige zin, want kennelijk weet Gulliver, aan zichzelf overgelaten, zijn patiënten niet te behouden en ook geen nieuwe te vinden. En dan staat er, dat hij weigert het slechte voorbeeld van veel van zijn collega-chirurgijnen te volgen en dan maar naar zee gaat. But, my good Master Bates dying in two Years after, and I having few Friends, my Business began to fail; for my Conscience would not suffer me to imitate the bad Practice of too many among my Brethren.    Welk slecht voorbeeld dat is, daar mogen wij naar raden. Het zou kunnen dat ‘bad Practice’ niet meer betekent dan er met de pet naar gooien, wat veel artsen zouden doen. In elk geval heb ik de indruk dat er meer achter zit, en dat ik het niet helemaal begrijp. De eerdere vertalingen hebben het ...

566 De Nederlandse Gullivers sinds 1727

Afbeelding
    Gulliver met driehonderd is tegelijkertijd de Nederlandse Gulliver met tweehonderdnegenennegentig. Want de eerste vertaling verscheen luttele maanden na de Engelse editie van oktober 1726, namelijk in januari 1727. Waarmee het de eerste Gulliver -vertaling ter wereld is. (De Franse volgde datzelfde jaar.) De vertaling is anoniem, maar de universiteitsbibliotheek van Leiden bezit een exemplaar, waar op de titelpagina in inkt en contemporaine orthografie staat bijgeschreven: ‘uijt het Engelsch vertaalt door Doctor Cornelis van Blankesteijn’. En de swiftoloog F.J.A. Jagtenberg heeft geen reden om dat in twijfel te trekken, al is over deze Van Blankesteijn verder niets bekend. [1]    De tweede vertaling dateert uit 1792 en is ook anoniem. De derde vertaling – ik tel alleen de complete vertalingen, niet de bewerkingen, meestal voor kinderen – is een uitgave van A.C. Kruseman uit 1862, van de hand van J.W.N. Mosselmans, en heet Reizen van Lemuel Gulliv...

565 Gulliver met driehonderd

Afbeelding
   Dit jaar vieren we de driehonderdste verjaardag van de Travels into Several Remote Nations of the World , het verreweg vrolijkste sombere en somberste vrolijke boek dat ooit tussen twee kaften op deze aardbol is verschenen. Candide , akkoord, is ook niet echt positief over de mens en zijn diep ingekankerde drijfveren, maar is eerder sadistisch en naargeestig en biedt geen hoop, terwijl Gulliver’s Travels , zoals het verneukeratief bekend is komen te staan, bij alle onweerlegbare misantropie ook, in al zijn naïviteit, wonderlijk bevrijdend is.    Gulliver, daar zit gullible in, onnozel en goed van vertrouwen, en in Gulliver zit ook het Nederduitse gelover , een woord dat naar twee kanten werkt, als goedgelovig en als alleen geloven wat je met eigen ogen ziet. Gulliver begint als eerste en eindigt als tweede, op zijn vier achtereenvolgende reizen.    Het boek is een reisverhaal, zoals er in die tijd veel verschenen. Als je verre kusten...

564 De gummi-mummie, het mosterdmannetje en Vreuneke-Teuneke Bliereblane

Afbeelding
   De meeste monsters waarmee je wordt banggemaakt bestaan niet. Ze zijn verzonnen om je iets te laten doen, bijvoorbeeld slapen, of iets te laten laten, bijvoorbeeld wakker blijven. ‘Als je nu niet snel gaat slapen komt de Huppeldepup en die eet je op of die neemt je mee en dan kom je nooit meer terug.’ Flau-we-kul. Boemannen bestaan niet.    Behalve eentje. Die bestaat wel. Hoe ik dat weet? Ik heb hem gezien, en ik heb er een foto van genomen. Het is een beetje vage foto, maar dat kwam omdat hij zo dichtbij was.    Het was de gummi-mummie, en ik kon alleen maar uit zijn klauwen blijven als ik hem beloofde dat ik anderen voor hem zou waarschuwen. Dat hij zou komen als ze niet wilden slapen.    Ik vroeg: Maar waarom moet ik anderen voor je waarschuwen? Kun je niet gewoon komen en ze bang maken?    ‘Nee, je moet ze waarschuwen, want dan geloven ze je expres niet, die rotkinderen, en denken dat je het verzonne...