Posts

143 Gezeik

Afbeelding
   Ander woord voor vertaalkritiek, zes letters.    Gezeik.    Kritiek op vertalingen is altijd gezeik.    Zet het maar in het synoniemenwoordenboek onder Vertaalkritiek : afleidend eenzijdig min bekrompen onnozel fantasieloos fade flauw faciel gezeik.    Het gezeik is gediviseerd in drie parten.    Het grootste part is vliegen afvangen, op fouten en foutjes betrappen.    Het tweedegrootste part is zeiken omdat je de oude vertaling gewend was.    Het derdegrootste part is zeiken over dingen die niemand opvallen behalve degene die de teksten woord voor woord vergelijkt en er tot zijn gespeelde verbazing achter komt dat er heeeeel wat anders staat.    Ja, logisch, het is ook heel wat anders.    Daarbij komt dat het altijd makkelijker is om dingen te zien die er wel staan dan dingen die er niet staan.    Dingen die er staan vallen uit de aard der zaak meer op dan dingen die ontbreken.    Dingen die er staan, daar kun je naar wijzen en zeggen: ‘Zo staat het er niet in het origi

142 De allereerste Joyce-vertaler van Nederland

Afbeelding
   Stop de persen!    Haal de oplage uit de handel!    Verwijder dat blog!    En als dat niet kan: schrijf een naschrift, insereer een lijst met storende miszetsels. Leg uit, voeg toe.    Hoe dan ook.    Vergeet wat ik gezegd heb over de eerste Nederlandse Joyce-vertaler, Theun de Vries.    Want ik heb een tweede eerste Nederlandse Joyce-vertaler gevonden – een anonymus – en als we de titelpagina van het boek mogen geloven is het zelfs de eerste eerste. Want de duizend bladzijden dikke verhalenbundel Oogst der tijden waarin de vertaling staat – van het verhaal Counterparts uit Dubliners – is gedateerd mcmxl, wat in plat Arabisch 1940 is.    De vertalende receptie van Joyce in Nederland is zelfs nog een jaar eerder begonnen dan de 1941 van het verhaal Eveline !    Nu is dateren van boeken die in de Tweede Wereldoorlog zijn uitgegeven niet altijd eenvoudig. Schrijvers en vertalers die niet bij het Letterengilde of bij de Kultuurkamer waren aangesloten – omdat ze Joods waren

141 De Hiëronymus-test

Afbeelding
   Maar ik zou nog een Hiëronymus-test doen, een vertalers-Turingtest.    Hier volgen vier vertalingen van de derde alinea: een eerste versie van mij, een voorlopig laatste versie van mij, een Google Translate-versie en een DeepL-versie. Nu is de vraag: welke is welke?    Het antwoord staat helemaal onderaan. B said that people move here just so they can tell their friends back home that they’re living in Berlin. B said that people moving here often feel like they’ve dropped several years, that they can extend their youth. 1 B zei dat mensen alleen maar hierheen verhuizen om hun vrienden thuis te kunnen vertellen dat ze in Berlijn wonen. B zei dat mensen die hierheen verhuizen vaak het gevoel hebben dat ze een aantal jaren zijn kwijtgeraakt, dat ze hun jeugd kunnen verlengen. 2 B zegt dat mensen hier alleen komen om hun vrienden thuis te vertellen dat ze in Berlijn wonen. B zegt dat mensen die hier zijn komen wonen zich vaak een paar jaar jonger voelen, alsof ze een stukje aan

140 Vertalen met DeepL vervolg

Afbeelding
   Ook lastig is dat Engelsen vaker de neiging hebben moeilijke woorden te gebruiken van Latijnse oorsprong dan wij. In de volgende alinea komt het woord parallelogram voor, dat de twee machines braaf als parallellogram vertalen maar ik als tapse rechthoek : I have moved to a new city but the moon is following me around. It texts to tell me when it will be out. Through the windows of my flat in Kreuzberg, there is just a parallelogram of sky at the top of the courtyard, only a small space to catch the passing moon on certain clear nights.    Google Translate: Ik ben naar een nieuwe stad verhuisd, maar de maan volgt me overal. Het sms’t om me te vertellen wanneer het uit zal zijn. Door de ramen van mijn flat in Kreuzberg is er slechts een parallellogram van de lucht bovenaan de binnenplaats, slechts een kleine ruimte om de passerende maan op bepaalde heldere nachten te vangen.    DeepL: Ik ben verhuisd naar een nieuwe stad, maar de maan volgt me overal. Ze sms’t me om te zeg

139 De toekomst van het boek

Afbeelding
Volgens de immer optimistische Willem in Charlie Hebdo no. 1537 van 5 januari 2022, blz. 13. Wij zitten in Nederland al lang en breed in fase vier...

138 Vertalen met DeepL

Afbeelding
   Google Translate is hopeloos maar DeepL schijnt beter te zijn. Ik kreeg een klusje en ik dacht, ik ga eens een experiment doen. Het te vertalen boek is in niet al te moeilijk Engels geschreven, stilistisch neutraal en moet het vooral hebben van het larmoyante relaas van een relatie van een wankel op haar psychische benen staande ik-persoon, in wie we best de schrijfster mogen herkennen.    Ik las het en dacht: en als ik dat nu eens door DeepL liet vertalen en mezelf in de rol van redacteur plaats om het na afloop waar nodig op te kalefateren? Scheelt allicht weer kostbare tijd en moeite. Een eerste versie nakijken duurt, schat ik, voor iedere tekst, ongeacht genre of moeilijkheidsgraad, een tiende van de tijd van het vertalen. Dus als ik die eerste versie met nul tijd en moeite kan laten doen, kost het me om na te kijken een tiende daarvan, en een tiende van nul is nul, misschien zelfs minder dan nul!    Helaas, zo ging het niet. Ik kwam erachter dat die verhouding 10 staat tot 1

137 Multatuli’s ravijn

Afbeelding
   Hoort zegt het voort! Ik heb het raadselachtige raadsel van Multatuli opgelost!    Het unieke van Multatuli is – en dat zie je het beste in zijn Ideën – dat hij met de onweerlegbare stem van de volstrekte rede en redelijkheid de meest romantische idealen verkondigt en voorstaat, en dat zie je dus anders en elders vrijwel of helemaal nooit. Rede moet niet alleen dor zijn, ze moet ook de dorheid voorstaan. Romantiek moet niet alleen de binnenwereld boven de buitenwereld verkiezen, ze moet ook die stem hebben. De rede moet stakkerig zijn, Cartesiaans, type Rudy Kousbroek en Karel van het Reve, de romantiek moet het primaat van het gevoel benadrukken en zich om de rede niets bekommeren. Bij Multatuli zien we juist dat al zijn pet en real hatreds door romantisch rechtvaardigheidsgevoel en unverfroren subjectiviteit zijn ingegeven (maar daarom niet minder waar zijn) en dat hij ze te vuur en te zwaard verdedigt met de gewette klewangs en geslepen kroontjespennen van heilig verontwaard

136 Tsjechovs ravijn

Afbeelding
   Ik ben met een langjarig project bezig. Al zo’n jaar of tien, schat ik. Het schiet op. Ik heb de laatste tijd een paar doorbraken gehad, die me misschien de juiste kant op sturen.    Het gaat om een vertaling. De vertaling van een verhaal van Tsjechov om precies te zijn. Of liever gezegd de titel van een verhaal van Tsjechov. Alleen de titel, want die is raar.    Het gaat om het verhaal В овраге ( V ovrage ) en dan om de vragen a) wat is een ovrág ? en b) hoe vertaal je het hier?    De woordenboekbetekenis is kloof , ravijn .    Ravijnen? In Rusland? Precies, dat is het hele eiereneten. Het klinkt raar.    In het bewuste ravijn ligt een dorp, Oekleëvo, compleet met kerk en katoenververij die je vanaf de grote weg en van het station met hun toren en fabriekspijpen boven het ravijn ziet uitsteken.    Dus zo diep is het ravijn niet.    En wie bouwt er nu een dorp in een kloof of ravijn? Er passen, leren we later, zelfs hele graanvelden in.    Dus is het wel een ravijn, die ovr

135 Oorwurmen uitdrijven: Ik neem jou mee naar de toendra

Afbeelding
   Het absolute hoogtepunt van wat wel de Sovjet sneeuw-operakitsch wordt genoemd. Kola Bjeljdy (1929-1993) was een Nanai afkomstig uit het veroostelijke gouvernement, ter hoogte van het eiland Sachalin. Met dit nummer, Увезу тебя я в тундру, scoorde hij in 1973 een megahit. De YouTube-opname is in 1977 gemaakt voor een tv-special. In de commentaren eronder wordt de loftrompet gestoken over de prachtige tekst en vraagt men zich treurig af wie er nu nog naar luistert...    Na Kola Bjeljdy was er een hausse in grappen over domme Siberiërs van allerlei nationaliteiten (‘Tsjoektsjen’), die niks snapten van het stadsleven, een stereotypering waar hij graag aan meedeed.    Het mooie van deze tekst is dat hij zonder een greintje ironie is, zoals het mooie van de tekst van Dodenrit van Drs. P is dat er geen greintje ernst in zit.    Het nummer in deze vertaling zou worden uitgevoerd door Akim Moiseenkov, begeleid door Oleg Fateev en anderen op het jaarlijkse kerstconcert van 24classics, Kl

134 Oorwurmen uitdrijven: Vrolijk kerstfeest (Nooit meer oorlog)

Afbeelding
   Een kerstlied om aan alle oorlog en kerstliederen en kerstmissen een einde te maken. We blijven hopen.     Happy Xmas (War is Over) dateert uit 1971. Componist: J. Lennon. Uitvoerende artiesten: John & Yoko/Plastic Ono Band.    Ook dit nummer begint met een gesproken intro, van John en Yoko voor hun kinderen ‘Happy Christmas, Kyoko. Happy Christmas, Julian’ – wat vaak wordt misverstaan als ‘Happy Christmas, Yoko. Happy Christmas, John.’    Het blijft de blijste boodschap ooit. John & Yoko/Plastic Ono Band, Vrolijk kerstfeest (Nooit meer oorlog) Dus dit is kerstmis. Wat heb je gedaan? Een nieuw jaar gekomen, en een oud jaar is gegaan En dit is dus kerstmis, heb het maar fijn Met naaste verwanten, met groot en met klein Een heel vrolijk kerstfeest, en gelukkig nieuwjaar Geen angst en geen beven, het is voor elkaar En dit is dus kerstmis, voor jong en voor oud De zwakken en sterken, voor goed en voor fout En dus vrolijk kerstfeest, voor wit en voor zwart Voo

133 Oorwurmen uitdrijven: Witte kerst

Afbeelding
   Een plaat die steeds maar nostalgischer wordt naarmate de sneeuw als sneeuw voor de zon verdwijnt door de handen van de wereldleiders via de zakken van de grootindustriëlen.    Of misschien is het wel het opwarmende gevoel dat van de weeë plaat uitgaat die de temperatuur over de godganse wereld heeft doen stijgen. En is die koolzuurdeken niets anders dan een witte deken van de smachtende, van kerstgedachten vervulde mensheid, vooral dan het westerse en derhalve meer vervuilende deel daarvan.    Als de fossiele brandstoffen worden verboden moeten we ook de kerstliederen verbieden. Te beginnen met deze.    Geschreven door Irving Berlin en voor het eerst met kerstmis 1941 gezongen door de Spokaniër Harry Lillis Crosby Junior, beter bekend als Bing – een bijnaam die hij kreeg naar aanleiding van een poets die hij een leraar bakte (welke poets vertelt het verhaal niet) of op zijn zevende van een buurman die hem naar aanleiding van de krantestrip The Bingville Bugle de bijnaam Bingo f

132 VandaagsVertaalProbleem Inhoud en Index 1-132

Afbeelding
Inhoud VandaagsVertaalProbleem 1-132 1 Zelfreflectie 2 Allitereren 3 Lidwoord 4 Een vies geel optreksel 5 Drie trucjes 6 Over titels en hoe ze kort te houden 7 Mondkapjes 8 Bestaan er überhaupt onvertaalbare woorden? 9 Zij vertaalden wat er stond 10 You with Me : Fishy Fishface 11 Mauritius, Jan Klaassen en de instabiliseringshypothese 12 You with Me : Thunderstorm Song 13 Pskovse trutten en het woordenboek van Karel van het Reve 14 Couleur locale 15 You with Me : The Strange Giant 16 Prutswerk, gebroddel en beunhazerij 17 You with Me : The Salamander Sisters 18 Pinguïn op de noordpool 19 You with Me : How Come 20 De Beatles herbezocht 21 Allenige occupanten 22 Nog een keer die allenige occupanten 23 Ten derden male de allenige occupanten 24 Allenige occupanten und kein Ende? 25 You with Me : Big-big Saucepan 26 Trucje vier 27 You with Me : You with Me 28 Klutsen 29 Met een wraak 30 You with Me : Owl and the Moon 31 De letterlijken en de vrijen 32 Bove