Posts

Posts uit april, 2021 weergeven

61 De tweede zin

Afbeelding
   De tweede zin van Anna Karenina is ook een fraaie eerste zin. Fraaier dan de eerste misschien wel. Juist omdat die tweede zin zo’n echte fraaie eerste zin is, ligt het voor de hand dat de klassieke, beroemde echte eerste zin werkelijk spreekwoordelijk bedoeld is, een soort motto, en niet in de stroom van het verhaal is opgenomen. Dus weer een argument om die dan ook spreekwoordelijk te vertalen.    Hij luidt, die tweede zin, ‘Все смешалось в доме Облонских.’ ‘Alles mengelde zich dooreen ten huize van de Oblonski’s.’ – zou je kunnen zeggen. Maar je zou het op tientallen honderden duizenden manieren anders kunnen zeggen. Hier heeft de vertaler pas echt gedwongen vrij spel om alles uit de kast te halen om de chaos, de onrust, de puinhoop, de warboel, de janboel, de klerebende, de tering- en kutzooi die bij de Oblonski’s heerst, die warrelklomp en mengelmoes, die mallemolen, jodenkerk, die tohoewabohoe, waar alles ontregeld en in de war is en op z’n kop staat en overhoop ligt en iede

60 Alle gelukkige gezinnen komen in drieën

Afbeelding
   We moeten alle zeilen bijzetten en de hersens laten kraken. Het wetenschappelijk aanpakken. Onweerlegbaar, herhaalbaar en falsificeerbaar maken. Met spijkerharde criteria voor waarom we het een het een noemen en het ander het ander.    Ik heb de volgende onderverdeling gemaakt. Ik wilde schrijven onderdeling, wat wel zo leuk is. Onderdeling dus, in de volgende onderdelen.    De vertalingen van de eerste regel heb je in drie verschillende smaken:    1) De spreekwoordelijke, die meestal kort en krachtig zijn en waarvan een bepaalde noodzakelijkheid in de manier van zeggen uitgaat;    2) De verhalende, waarvan het lijkt of ze in het verhaal zijn opgenomen;    3) De betogende, die de regel beschouwen als een abusievelijk aan het begin geplaatste conclusie, of een soort abstract aan het begin van een wetenschappelijk artikel, opdat je niet alles hoeft te lezen voor je erachter komt dat het je geen hol interesseert.    Dat klinkt nog, eh, vrij subjectief, professor. Type natteving

59 Alle gelukkige gezinnen worden broeders

Afbeelding
   De voorbeelden.    De tien Nederlandse, negen Duitse, zes Engelse en drie Franse vertalingen van ‘alle gelukkige gezinnen’ op een rij.    Hoe doen we ze, chronologisch?    Is ook weer zo wat.    Hegeliaans bijna, alsof het alleen maar beter wordt want moderner, met de laatste vertaling aan de top van de piramide, het sluitstuk waar alle eerdere vertalingen onherroepelijk naar toe hebben geleid.    De bovenste stip van een stadig opgaande lijn.    Het Einde van de Vertaalgeschiedenis.    Terwijl het niet eens het Midden van de Vertaalgeschiedenis is.    En ook maar helemaal de vraag of de lijn niet eerder neergaand is. Of op-en-neergaand, zoals alles in de geschiedenis. Want alles gaat op en neer. Economie, beschavingen. Om met Bert Vanderslagmulders te spreken: ‘Zelfs mijn vinger.’    We doen het anders, op achternaam van de vertaler, met de anonimi eerst. De Franse, Duitse, Engelse en Nederlandse door elkaar geklutst in de paneuropese pan.    1. Alle gelukkige families