560 Traduction belge!

D’n Alice na d’n Alice

   Eind 2024 verscheen mijn vertaling van d’n Alice, Alice in Wonderland & in Spiegelland, en dan denk je, nu zal het wel even stil blijven aan het Alice-vertaalfront, maar nee, nog geen half jaar later liep ik door de hoofdstedelijke boekhandel S., voorheen S.&H., te A., en waarop viel mijn oog. Van juistem, een kerskakelverse verdietste Alice in Wonderland. Ongetwijfeld omdat de uitgever, De Eenhoorn, de illustraties van de Argentijnse Valeria Docampo een nieuwe editie vond rechtvaardigen.
   Het boek met de Docampo-prenten is in vele talen uitgegeven, in het Nederlands, Catalaans, Europees-Spaans, Duits, Italiaans en Frans.
   Het boek met de Docampo-prenten verscheen, denk ik (mijn navorsingen zijn nog niet afgerond) voor het eerst in het Frans, in 2020. De op de kaft genoemde vertaalster van de Alice-tekst, de Belgische Emmanuèle Sandron, vertaalt kinderboeken uit het Nederlands, Engels en Duits, en zal dit boek dan dus uit het Engels hebben vertaald.
   In 2021 volgde een Duitse editie, die teruggreep op een in 1963 uitgebrachte Alice-vertaling, van Christian Enzensberger. Het Duitse colofon vermeldt netjes, maar ook enigszins raadselachtig:

Originalausgabe: Alice in Wonderland by Valeria Docampo and Lewis Carroll.
Erschienen unter dem Titel «Alice au pays des merveilles». Alice Éditions, 2020.
   Wat is het nou, de oorspronkelijke uitgave van dit Docampo-boek, Engels of Frans? Ik denk toch Frans: op YouTube staat een promofilmpje dat eindigt met de aanprijzing ‘Texte integral, nouvelle traduction de l’anglais par Emmanuèle Sandron’.

   En soms staat er een sticker op het boek: ‘Traduction belge!’ Kijk, dat is een goed initiatief. Zouden wij ook moeten overnemen. Integraal.
   Is de vraag die blijft alleen: vertaalde de eveneens Belgische Siska Goeminne (‘Belgische vertaling!’) de integrale nu door De Eenhoorn uitgegeven Nederlandstalige tekst uit het Engels of het Frans?
   Antwoord: hoogstwaarschijnlijk uit het Frans.

   Kijk maar en vergelijk de eerste alinea’s in het Nederlands-Belgisch en het Frans-Belgisch:

Op een warme zomerdag zat Alice naast haar grote zus aan de oever van de rivier en ze waren het moe. (Alice commençait à en avoir marre d’être assise au bord de la rivière.) Ze had niets te doen en haar zus zat met de neus in een boek. (Elle n’avait rien à faire, alors que sa soeur était plongée dans sa lecture.) Ze had zelf ook een paar keer naar het boek gekeken, maar er stonden geen prentjes of praatjes in. (Une ou deux fois, elle avait jeté un oeil au livre, mais il ne contenait ni image ni dialogue.)
   En wat heb je nu aan een boek zonder prentjes of praatjes? vond Alice. (« À quoi bon un livre sans image ni dialogue? » pensait-t-elle.)

   De ‘warme zomerdag’ is er in het Belgisch-Nederlands bij verzonnen, en ook dat Alice én haar dus ‘het moe’ waren, terwijl de zus gewoon van een boek zit te genieten, en zich dus niet eens kán vervelen, logischerwijs. ‘Het moe zijn’ is overigens wel een leuke oplossing voor de double-entendre van Carrolls ‘Alice was beginning to get very tired’, in de betekenis van er genoeg van hebben en moe worden. Maar voor de rest is de zin op dezelfde (debiele) manier tot zinnetjes geknipt. Ook de uitbreiding met de rivier komt denk ik uit het Frans.
   Overigens is oever ook wel heel letterlijk en woordenboekachtig voor bord en bank. Als je echt Nederlands-Belgisch wilde vertalen, zou je misschien op graskant zijn uitgekomen, zoals Pjeroo Robjee dat op bladzijde 88 van Vissertjes uit 2025 gebruikt: ‘Lichtelijk kokhalzend haast hij zich naar buiten, koerst naar een nabijgelegen ringvaart en kotst een weinig de graskant vol.’
   In het Engels van Carroll, ter herinnering, staat er dit:

Alice was beginning to get very tired of sitting by her sister on the bank, and of having nothing to do: once or twice she had peeped into the book her sister was reading, but it had no pictures or conversations in it, “and what is the use of a book,” thought Alice “without pictures or conversations?”

   Verderop de eerste bladzijde volgt Alice het konijn dwars door de velden, à travers champs, waar het bij Carroll maar één veld is, across the field. Als Alice bij Carroll just in time is om het konijn een hol in te zien duiken, staat er bij Goeminne Gelukkig zag ze nog net op tijd hoe hij in een groot hol dook, overgenomen van Sandrons Par bonheur etc.
   Zijn dit voldoende bewijsstukken?
   Toch tof, van Goeminne, solidair haast, om het uit het Frans-Belgisch te vertalen en niet uit het Engels. Traduction belge! Belgische vertaling! Laat die stickers maar komen.
_____
Voor Pjeroo Robjee, zie blog 515. (Veel) meer over Alice in Wonderland in Vertalen wat er niet staat (Arbeiderspers, 2025) en onder Alice in het doorlopend bijgewerkt register op alle VandaagsVertaalProblemen van blog 345.