619 O, nee hè!

   Ik kreeg reacties en ideeën en voorstellen en goeie ook. Op de blog kwam al ‘O, sh——’ voorbij, dat in Vlaanderen voor ‘O, shucks’ zou kunnen staan. Maar uit datzelfde Vlaanderen reikte Liesbeth Elseviers, de onvermoeibare hulp bij het vertalen van de teruggevonden kindergedichten van Charms (zie blogs 163 t/m 207) en Vlaamse vraagbaak en toeverlaat, mij tal van mogelijkheden aan. Als het om één letter gaat, dacht zij allereerst aan ‘O, f——’, wat scheldwoorden zou opleveren als ‘fuck, fok, fùùùùùùùùùùùùùùùk, fukfukfuk, fokkerdefok, fokkerdefokkerdeshitfok, frikkingshitfokman, fokko bitch’ enzovoort. Niet slecht. Maar buiten het fuckspectrum maar weinig.

   Toen dacht zij aan ‘O, m——’ waar een potentieel breder scala mee aangeboord wordt, namelijk dingen als ‘O miljaar, o man/mannekes, o merde, o mijn god/o my god/o mon dieu, o mijn hemel, o mijn moedertje, o mensenlief/moedertjelief, o mierenzuur, o vanalles met een m in te vullen door lezer of gewoon o mèèèèèèèèèèh’. Waar ik dan aan toevoeg ‘O, Moses kriebel’ en ‘OMG’. Maar om dat allemaal uit die ene letter ‘m’ te halen, voorafgegaan door die ene letter ‘O’ – dat is denk ik teveel gevraagd van de onschuldige lezertjes van acht tot achtentachtig. Maar misschien ook niet!

   Andere mogelijkheid van Liesbeth: gewoon niet dertien keer dezelfde kreet laten afbreken en overstemmen, maar dertien keer iets anders maken, en ze gaf alvast voorzetjes: ‘Amagaa! Aj caramba! Sjamalamadingdong! Mama mia! Miljaar! Mataglap! Duizend mekkerende geiten! Rotte raapstelen! O geitebrij!’ – waarbij ze aantekende dat het waarschijnlijk niet in de geest van het origineel zou zijn. Dat zou kunnen, maar een ernstiger bezwaar vind ik dat je dan aan het invullen bent. En wel op één niveau van vloeken en schelden, het vrij onschuldige, en de potentieel gevaarlijkere schuttingtaal expliciet erbuiten laat. Anderzijds: de vertaler kan wel lekker helemaal los met leuke scheldwoorden en vloeken. Dilemma!

   Nu goed. Intussen dacht ik zelf ook na, en ik kwam erop uit (voorlopig) dat ik het dertien maal terugkerende ‘Oh, b——!’ misschien nog het beste kon proberen te vertalen met dertien maal:

‘O, nee hè!’

   Waarna ik dan niet zeg dat de specifieke vloek werd overstemd door dit of dat, maar dat het ‘O, nee hè!’ werd gevolgd door een reeks onwelvoeglijke (onfatsoenlijke, onbetamelijke, ongehoorde – dan kan ik daar dertien verschillende woorden van maken) vloekwoorden die werden overstemd etc. Dan blijft de lezer zelf kunnen bedenken dewelke dat geweest konden zijn.

   Ik heb de uitroep ‘O, nee hè!’ altijd heel mooi gevonden. Je komt hem in boeken niet vaak tegen, terwijl hij in het dagdagelijks leven dagdagelijks vele miljoenen malen gebezigd wordt. Ik herinner me dat toen het eerste boek van Heleen van Royen uitkwam, De gelukkige huisvrouw, in 2000, het van alle kanten vreselijk werd gekraakt, terwijl op de eerste bladzijde al (geloof ik) deze uit het leven gegrepen en heel goed gehoorde en opgetekende uitroep figureert, als de hoofdpersoon (alweer, geloof ik), op de wc zittende, een zwangerschaptest neemt of uitleest en dan heel levensecht uitroept: ‘O nee, hè!’

   Dus dat nam me wel voor haar in en ik besloot alle critici in stilte uit te lachen en in hun sop te laten klaarkomen. Niets weten ze! Niets voelen ze aan! Niets horen ze!

   Wordt het dat dan?

‘O nee, hè!’ riep Bernadette, gevolgd door enige ongezouten vloekwoorden die werden overstemd door de vrome maar oorverdovende nagalm van de neergestorte badkuip.

   En zo nog twaalf keer. Ik heb nog even de tijd om het te laten bezinken.

_____
Philip Stead, A Potion, a Powder, a Little Bit of Magic, or, Like Lightning in an Umbrella Storm, A Story out of Order, verschijnt begin 2027 bij Querido. Van de teruggevonden Charms-gedichten is een boek gemaakt, zie blog 325. Een doorlopend bijgewerkt register op alle VandaagsVertaalProblemen staat in blog 345.