VandaagsVertaalProbleem

   Als ik ’s nachts niet kan slapen, denk ik aan Humpty Dumpty. Het kinderversje spookt al anderhalf jaar rond in mijn hoofd, want hoe moet je het vertalen? Niet de naam, die is simpel. Dat wil zeggen, dat is een kwestie van een particuliere keuze die eigenlijk niet verkeerd kan uitpakken, want alles is leuk of kan dat zijn (tot op zekere hoogte en tot een bepaalde grens). Nee, het gaat om wat er volgt, daar zitten de hoofdbrekens en hersenkrakingen. Humpty Dumpty sat on a wall, Humpty Dumpty had a great fall. And all the King’s horses and all the King’s men Couldn’t put Humpty together again.    Met eronder het plaatje van een ei dat op een muur zit terwijl een leger langsmarcheert. Dat zijn de concrete elementen die bewaard moeten worden in een Nederlandse vertaling: ei, muur, leger. Want dat plaatje moet en zal erbij, en op dat plaatje mag niet iets anders staan dan in het gedichtje. Dat pikt namelijk geen kind. Dus geen ei dat op een hek zit, en...

   Een probleem dat me al een jaar of drieënveertig bezighoudt. En dat voorkomt in Exterminator 17 , het betoverende album van Enki Bilal (tekeningen) en Jean-Pierre Dionnet (tekst) uit 1980.    Na afloop van de speciale militaire operatie worden alle androïde exterminators als dank voor bewezen diensten geneutraliseerd.    Alleen een model 17, de laatste exterminator die met cellen van zijn schepper is gemaakt, staat wederop, als zijn stervende schepper hem via mentale teletransportatie zijn ziel stuurt.    Tot zover niets nieuws onder de zon.    Behalve dat deze nummer 17 ook dood zal moeten.    Om hem te doden kunnen geen exterminators worden ingezet, dus wordt een filosofisch-religieus-gnostische sekte in de arm genomen die alles wat materie is naar de verdommenis wil helpen. (Dat dit exemplaar inmiddels een ziel heeft verzwijgen de opdrachtgevers.)    Die vergeestelijkte m...

_____    Verwijzingen. Ten eerste en ten tweede (Во-первых и во-вторых) van Daniil Charms werd geschreven in 1928 en in boekvorm uitgebracht in 1929. De kunstenaar van dienst in dit kinderboek is inderdaad Vladimir Jefgrafovitsj Tatlin (1885-1953), de man van het helaas nooit gebouwde monument voor de Derde Internationale uit 1919, hier . Dit is bij mijn weten het enige kinderboek dat hij ooit illustreerde. Het boek is met illustraties te vinden op internet op het togdazine, hier , op de chl.kiev-site, hier , bij barius, hier , op imwerden, hier , en hieronder achter elkaar geplakt. De tekst, los, onder meer op peskarlib, hier , en op readli, hier , maar ook in boeken, hoor! Je vindt het verhaal vaak op op internet voorgelezen worden. In 1970 werd er een diafilm van gemaakt, dat is een filmrolletje losse plaatjes dat je door een diaprojector moest halen en dan de tekst zelf voorlezen. Oppassen dat je je fikken niet brandt aan het apparaat! De oorspronkelij...

   Jesenins gedicht over het aanstaande verlies van zijn gulden lokken wordt door Anatoli Mariëngof tweemaal aangehaald in zijn ‘onsterfelijke trilogie’.    Beide keren deels.    Het gedicht telt vier strofen van vier regels.    In Roman zonder leugens uit 1927 haalt Mariëngof drie strofen aan. In de latere memoires Mijn eeuw, mijn vrienden en vriendinnen twee.    In 1997 vertaalde ik de drie strofen in Roman zonder leugens zo: Als in het najaar schalt de uil Over de wegenweidsheid vroeg Ik merk het wel, mijn hoofd wordt kaal Het haar valt voor de najaarsploeg. Het oehoet over veld en steppe, Moeder blauwe esp kijk aan! De haren van je zoon verleppen Op zijn hoofd een sneeuwen maan Zonder loof en zonder vreugd Slechts stergelui is nog te horen Zonder mij zingt straks de jeugd, En doof voor mij zijn oude oren.    Toen ik vorig jaar een tweede druk gereedmaakte dacht ik: nik...

Als de raaf in ’t luchtruim krast, Komt er oorlog, dat staat vast. Laat je ’m vliegen in het rond, Laat je ’m vliegen in het rond, Dan moet iedereen naar het front. Wie geen oorlog heeft gevraagd, Maakt een einde aan de raaf. Voor een einde aan de raaf, Voor een einde aan de raaf, Maak je je geweer schietklaar. Met het schietklare geweer Wil ieder dadelijk in de weer. Heb je ’t eerste schot gehad, Heb je ’t eerste schot gehad, Dan vindt de kogel wel een gat. Maakt niet uit op wie of waar, Niemand wordt door hem gespaard, Noch de ander noch elkaar, Noch de ander noch elkaar, Dood is dood en daarmee klaar. Dood is dood en daarmee klaar, Allemaal liggen we daar, Allemaal liggen we daar, Alleen de raaf blijft over dan, En niemand die hem schieten kan... _____    Verwijzingen. Van Boelat Okoedzjava uit 1985. Hier zingt Okoedzjava het zelf, en ook hier . Boris Grebentsjikov heeft het ook op zijn repertoire, hier , en hij zingt het vanuit zijn ...

   In compromis acht vlijt Evi, een jonge provinciale Estse journaliste in de dop, zich tegen de hoofdstedelijke journalist-verteller aan, en zegt in steenkolenrussisch: – Ik heb jouw artikelen veel gelezen. Heel veel grappigs. En heel vaak veel puntjes in... Hele tijd veel puntjes in... Ik wil graag in Tallinn werken. Hier is een hele kleine krant...    Dat had Evi goed gezien, dat van de vele puntjes. (Ook van het vele grappigs trouwens...) Dovlatov schrijft met veel puntjes...    Ook in Compromis komen ze veel voor. In dit achtste compromis – ik heb wetenschappelijk onderzoek gedaan, dat wil zeggen geteld – zijn het er exact 264...    Dat is zeven beletseltekens per bladzijde, gemiddeld...    Je kan het gerust een stijlkenmerk noemen.    En wat doen we als vertaler met stijlkenmerken?    Juist. Overboord zetten.    Nee, pardon. Afzwakken.   ...

   De versie van De poedel die meestal in de Verzamelde Werken wordt afgedrukt, is een versie uit 1931. Dat vermeldde ik ook in Bij mij op de maan . Maar andere uitgaven – van hetzelfde boekje – hebben andere strofen, en andere tekeningen, hoewel nog steeds in de stijl van die eerste uitgave.    In de Sovjet-Unie werden allengs de doctrinaire eisen strenger. Ook voor kinderen moest socialistisch-realistisch worden getekend. Van veel kinderboeken verschenen hertekende versies. En vaak na een paar jaar opnieuw hertekende.    Lebedev zou De poedel nog minstens drie keer heel anders illustreren. In zwartwit voor een groter formaat-uitgave en met kleinere tekeningen voor verschillende Verzamelde Werken . En in de jaren dertig in kleur in de toen heersende stijl:    Met die illustraties wordt De poedel nog steeds uitgegeven, en helaas niet meer met de oorspronkelijke, veel leukere illustraties uit 1927.    Van ...

   Marsjak schreef dit sprookje (zoals lange gedichten in Rusland heten) als vertaling van de Engelse nursery rhyme over The Comic Adventures of Old Mother Hubbard and Her Dog (zie vorige blog).    Marsjak hoort met Tsjoekovski tot de bekendste vertalers van Engelse nursery rhymes in het Russisch. Of eigenlijk onbekendste. Hun vertalingen zijn in het collectieve bewustzijn doorgedrongen. Ze horen inmiddels bij de oorspronkelijke Russische folklore, de oerteksten. En folkloristische teksten (liedjes, versjes) zijn niet geschreven. Ze zijn gegroeid als gewassen op het veld. Dat iemand ze heeft geschreven is bijna onbestaanbaar. Laat staan dat iemand ze heeft vertaald.    Het absurdisme dat de Engelsen via de nursery rhymes krijgen ingegoten, krijgen de Russen dus ook al een eeuw lang mee. Maar waar het voor de Engelsen Kurzweil is, is het voor de Russen dagelijkse realiteit. Misschien dat de rijmpjes daarom zo aansloegen en aanslaan. ...

    The Comic Adventures of Old Mother Hubbard and Her Dog verscheen in Engeland in 1805 en heette geschreven te zijn door Sarah Catherine Martin. In feite had zij het vrijwel helemaal overgeschreven van het twee jaar oudere verhaal over Old Dame Trot and her Comical Cat van T. Evans, dat helaas geen klassieker is geworden, al zijn acht regeltjes wel in de kinderfolklore overgegaan als Dame Trot and her Cat . Old Mother Hubbard sloeg in als een bom, en in 1830 verscheen het, met dezelfde zestien kopergravures, tegelijkertijd in Duitsland en Frankrijk, als de Unterhaltende Geschichte der Madame Kickebusch und ihres Hundes Azor en de Aventures plaisantes de Madame Gaudichon et de son chien .    (De meeste informatie in dit stuk ontleen ik aan het artikel ‘Moeder Hubbard en haar wonderhond in Holland’ van P.J. Buijnsters & L. Buijnsters-Smets.)    De sage werd ook in Nederland opgepikt en verschillende keren vertaald, of liever gezegd b...