594 Eindeloze broodjes aap

   De eerste pakkembeet tweehonderd bladzijden van Eindeloos Vertier lijken op het eerste gezicht stuk voor stuk Fremdkörper binnen een even vreemd lichaam, stukken meubilair die je alleen op de tast kun verkennen en determineren, terechtgekomen als je bent in een inktzwarte kamer. Pas allengskens gaat het dagen en krijgen de optredende figuren en figurinnen verbandhoudende connecties, en komen ze terug, doorgaans als inwoners van Ennet House, en als iets terugkomt is het altijd fijn: dan herken je het, en dat alleen al is goed voor de leesmoraal. Bijvoorbeeld de omhoog- en omlaagvallende Dwayne R. Glynn op blz. 148-149: dat blijkt straks niemand anders dan de Ennet-Houser Dooney Glynn, en het hier beschreven incident komt op blz. 501 uit de bus als ‘een gigantisch misgelopen arbeidsongevallenzwendel vorig jaar’.

   Het incident op de werkplaats is een regelrechte Looney Tunes tekenfilm uit de goeie ouwe tijd van Bugs Bunny, Daffy Duck en het hele kierewiete twaalftal, want ook daar haalde DFW zijn mosterd. Ik heb een lijstje bijgehouden van dingen die me opvielen als afkomstig van elders, ‘verwijzingen’ heet dat wel, ook nog mooier allusies, maar ik vind dat misleidende termen en veel te zwaarwichtig: het zijn vaak gewoon dingen die de schrijver al schrijvende door het hoofd spoken en meteen maar een plekje toegewezen krijgen. Schrijven is stelen van dieven, luidt de wijsheid immers. Grappige dingen, of vonkjes zou misschien een betere term zijn.

   En ja, bij die vonkjes zitten ook hamletismen (de titel, de droom met de doodgravers, de dode vader en de levende oom), en dingen die aan James Joyce Ulysses doen denken (Madame Psychosis als verbastering van Molly Blooms metempsychosis, het woord scrotumspannend tweemaal, de dubbele hoofdpersoon), maar ook zoals eerder gezegd een heleboel bekende en minder bekende broodjes aap (urban legends), bijvoorbeeld de crossdressende vader in het turnpakje van zijn dochter, de auto’s met achterop gemonteerde spiegels, de door mond-op-mondbeademing doorgegeven vergiftiging, de meegenomen bureaulamp voor ondervragingen thuis, allemaal dingen die op dit punt nog moeten komen.

   En ik zag meer cartoon-achtige momenten passeren: een lineman die schuldig kijkt met zijn vinger in zijn mond, moeder Lenz met haar kont muurvast in een wc-raampje, Otis P. Lord met zijn hoofd vast in een beeldbuis, ook allemaal dingen die op dit punt nog moeten komen.

   Een grote inspiratiebron voor DFW was ook Monty Python – waanzinnig populair onder de bebrilde Amerikaanse jeugd toentertijd, en ik zie hun grappen terug in het meermaals terugkomende stoefen (pochen) op een ellendige jeugd, apparatuur met veel wijzers en knoppen en verder niets, de rij rolstoelers voor de winkel van de gebroeders Antitoi, en zo nog wat taferelen meer.

   Waarmee ik maar wil zeggen: IJ/EV is een heel rijke rat-à-fenouil.
_____
Meer over IJ/EV is op te zoeken via het doorlopend register van blog 345, hier.