398 Nacht, trottoir – als aanplakbiljet

   Variété Aleksandr Blok – voorheen Grote Zirkus van de H. Geest – presenteert: een van de machtigste krachtigste gedichten uit het ons bekende universum. Komt allen! En laat je buiten jezelf treden, tijd en ruimte verlaten in een melancholiek moment van ultiem inzicht: niets verandert!
_____

_____

Een doorlopend bijgewerkt register op alle VandaagsVertaalProblemen staat in blog 345, hier.

Reacties

Een reactie posten

met onder meer de afgelopen tijd

574 Gulliver met driehonderd: zwaartekracht

Afbeelding
   Tot nu toe is het verhaal, en ik wil de nadruk daarop leggen, zeer levensecht. De bijzonderheden die Gulliver vertelt zijn bijzonderheden die iedereen zou vertellen die in Lilliput of Brobdingnag terecht zou zijn gekomen. Noch is het verwonderlijk dat Gulliver altijd aan het koninklijk hof eindigt: hij is een grote en kostbare bezienswaardigheid, een curiosum voor in het rariteitenkabinet van de betreffende volkeren, al heb je daar in Lilliput (en Blefuscu) wel een heel groot kabinet voor nodig. Ik wil maar zeggen: ik heb als lezer het relaas van L. Gulliver geen moment niet geloofd. Ik heb geen moment gedacht: nee, dat kan niet, dat moet verzonnen zijn. Tot hier. Tot het laatste hoofdstuk van het tweede boek, als zijn houten kamer door een roofgierige arend wordt opgetild aan de ring op het dak en door de lucht over zee wordt weggewiekt. De arend wordt aangevallen door soortgenoten – is het vermoeden van Gulliver, een vermoeden dat later min of meer bevestigd wordt ...
Meer lezen

575 Gulliver met driehonderd: raaskallen

Afbeelding
   Als Gulliver gered is en zijn relaas aan de kapitein doet, denkt die – niet vreemd – dat Gulliver geheel en al de kluts kwijt is. Dat staat er heel simpel maar afdoend maar mooi en strak gezegd als: The Captain hearing me utter these Absurdities, concluded I was raving. Daar moet toch in het Nederlands ook iets aardigs voor te bedenken zijn: we hebben zoveel worden en uitdrukkingen voor tsjoeketsjoeke, van lotje, niet goed wijs, van de pot gerukt, van de ratten bezeken, ze niet alle vijf op een rijtje hebben etc. ad inf. Hoe zou de Nederlandse Gulliver het zeggen? 1727: De Kapiteyn my dus ongerymd hoorende spreeken, meende dat ik raaskalde.     Raaskallen is le mot juste in dit geval: ga ik (denk ik) overnemen. 1792: De Kapitein geloofde nu ook voor zeker, dat ik myne zinne kwyt was toen hy my dus dwaaslyk hoorde spreken.    Klinkt ook leuk, myn zinne kwyt was , maar dwaaslyk spreekt me minder aan. 1862: Toen de kapitein mij ...
Meer lezen

572 Gulliver met driehonderd: ’t aepjen

Afbeelding
   Gulliver vertelt dat hij in Brobdingnag het meest in angst heeft gezeten toen hij op zeker moment door een aapje dat langs het raam van zijn ‘kindermeisje’ Glumdalclitch naar binnen was geklauterd, uit zijn huis gehaald werd en mee het dak op genomen, want het aapje dacht in alle liefdevolle zorgzaamheid dat Gulliver ook een aapje was dat gezoogd wilde worden. Het is een ontroerende episode. Als Gulliver gegrepen is, staat er: He took me up in his right Fore-foot, and held me as a Nurse doth a Child she is going to suckle – waarmee voor mij duidelijk is dat het aapje een vrouwtje is en dat ik haar dus met het vrouwelijk persoonlijk voornaamwoord zal moeten benoemen, waar het Engels het mannelijk voornaamwoord heeft, ook niet gek trouwens, wat betreft inlevings- en invoelingsvermogen van Gulliver, want de meeste schrijvers zouden naar dieren met it verwijzen.    Bovendien is het een aapje , een Monkey , en geen Ape , of aap, want met aap worden in he...
Meer lezen

573 Gulliver met driehonderd: ongedierte

Afbeelding
   Tot de meest geciteerde passages uit Gulliver’s Travels behoren de paar regels waarmee de koning van Brobdingnag de soortgenoten van Gulliver afschildert, wanneer Gulliver tegenover de koning in gloedrijke en lofvolle bewoordingen hoog opgeeft over de staatsinstellingen in Europa. Daarop stelt de koning hem nog allerlei vragen, die Gulliver niet bij machte is zodanig te beantwoorden dat de koning er een beter oordeel over het mensenras aan overhoudt. De koning, nochtans de kwaadste niet, pakt Gulliver op en streelt hem zachtjes, en zegt dat hij hoopt, aaanneemt dat Gulliver door zijn lange jaren op zee de meeste ondeugden van zijn soort ontlopen is, en dan volgt deze fameuze passus: But, by what I have gathered from your own Relation, and the Answers I have with much Pains wringed and extorted from you; I cannot but conclude the Bulk of your Natives to be the most pernicious Race of little odious Vermin that Nature ever suffered to crawl upon the Surface of the Ear...
Meer lezen

181 Het verhaal van de wielvormige teckel

Afbeelding
   Weer een verhaal dat na 1937 verdween in de stalinistische vergeetput.    Waarom deze?    Waarom precies deze en andere niet?    Waarom ik?    Misschien uit even grote willekeur als de hele terreur.    Geen peil op te trekken.    Op de een of andere manier klinkt het gedicht zeer charmsiaans. Door het rijmschema abab, en door het leuk gezegde. Door de vliegende actie en de absurditeit. En ondanks het vulsel van maar kijk nu eens .    Ik ga om te beginnen – want je moet altijd ergens beginnen – uit van een zinnetje die als vanzelf bij het letterlijk vertalen zich aandiende: Niet bij te benen is die hond .    Dat is in het gedicht regel twee.    Niet de slechtste regel om mee te beginnen in een kwatrijn.    Nog beter is regel vier, dan kun je terugwerken.    Met regel drie kun je beter niet beginne...
Meer lezen

571 Gulliver met driehonderd: schuilevinkjes

Afbeelding
1 schuilevinkje Aan het begin van hoofdstuk 3 (we zitten nog steeds in Lilliput) vertelt Gulliver dat hij bezoek krijgt van jongens en meisjes to come and play Hide and Seek in my Hair . Verstoppertje spelen, ligt voor de hand, zoals 1940, 1979 en 2004 dat hebben. Maar dat heette vroeger ook anders: 1727 heeft schuylewinkje speelen , 1792 maakt er buitelen van en 1862 heeft schuilhoekje spelen. Dan vind ik schuilevinkje hier wel zo leuk, en zie: schuilevinkje heeft ook 1974! 2 bijdraaien Gulliver is eindelijk ontsnapt uit het dubbeleilandrijk Lilliput-Blefuscu met een sloep van zijn eigen formaat, die hij voor de kust van Blefuscu op de rotsen aantrof en opkalefaterde. Hij ziet een schip in de verte, en komt dichterbij, want the Wind slackened , dat wil zeggen de wind slapte (1727), nam af, maar direct daarna staat er hetzelfde werkwoord met het schip als onderwerp, The Ship slackned her Sails , dat is vertaald als zy lieten eenige zeylen vallen (1727), Het schip streek zyne...
Meer lezen

499 Infinite Jest

Afbeelding
    Infinite Jest , de titel van het luchtige niemendalletje van David Foster Wallace, hoe vertaal je die? (Over het dat misschien een andere keer.)    Het is natuurlijk een quote unquote uit het bekendste toneelstuk aller tijden op het (anonieme) Drama des Levens na, uitgesproken als de hoofdpersoon op zijn speurtocht naar de dader(s) van een overval op een winkel in kantoorbenodigdheden in een kluisje van een badhuis in Oxford een schedel vindt die hij identificeert als die van Alaspoor Yorick, een Palestijns-Pakistaanse neurochirurg en schrijver van moppenboeken met een scatologische inslag.    Hamlet (de Hoofdpersoon) herinnert zich deze Alaspoor, roept hij (Hamlet) in de kleedruimte met de schedel in zijn hand uit, terwijl om hem heen in meer of minder behanddoekte staat badgasten langslopen van en naar de douches – als a fellow of infinite jest, of most excellent fancy .    Misschien gewoon eerst eens kijken hoe de t...
Meer lezen

14 Couleur locale

Afbeelding
   Hoeveel couleur locale kan een boek verdragen?    Hoeveel cultureel bepaalde bijzonderheden moet een vertaler onder het tapijt vegen om de lezer ter wille te zijn? Om de lezer niet voortdurend vraagtekens in de ogen en fronsen in de wenkbrauwen te bezorgen over zaken die voor de lezer in de originele taal klip en klaar zijn?    Arthur Langeveld (van Vertalen wat er staat ) vond dat je Russische gerechten als kruidmoes, meelpijpjes, hot en wrongel in vertaling moest veranderen in gerechten als erwtensoep, macaroni, karnemelk en yoghurt. Anders zou je nog gaan denken dat het iets exclusiefs was, in plaats van allergewoonste volkse kost.    Een tragisch maar typisch gevalletje van lezersonderschatting.    Je voelt het toch wel aan, als het goed is. Het mag uit de context wel duidelijk zijn wat het is – en anders vind je het te zijner tijd maar uit. Als je het tenminste niet al weet en toch niet zo dom bent al...
Meer lezen

345 Register & Inhoud VandaagsVertaalProbleem (cumulatief)

Afbeelding
[Hiermee vervallen de registers van blog 132 en blog 241 .] Inhoud 1 Register 2 Inhoud 1 REGISTER VandaagsVertaalProbleem    2x2=5: 525    99 manieren om één gedicht te vertalen: 372 (zie verder Nacht, trottoir )    112 (911, EHBO): 229    Aarens, Evi: 275 , 287 , 307 , 374    Achmatova, Anna: 146    Adama van Scheltema, C.S.: 430     Adventures of Hajji Baba of Ispahan , The : 426    advertenties, sovjet: 223 , 277    AI: 341 , 378 (zie ook machinevertalen )    alfabet: 400 , 401    algemeniteiten: 1 , 5 , 11 , 26 , 28 , 31 , 36 , 38 , 41 , 85 , 89 , 100 , 110 , 143 , 146 , 165 , 281 , 462 , 557 , 559     Alice in Wonderland : 131 , 272 , 391 , 411 , 415 , 432 , 468 , 469 , 470 , 471 , 472 , 473 , 474 , 475 , 476 , 514 , 538 , 548 , 560 (zie ook Alisa )    Alisa (d...
Meer lezen

342 De hond en zijn mens

Afbeelding
   Ik vertaal nu tussen alle bedrijven door een rijk geïllustreerd en kort betekst sympathiek kinderboek over het ‘hebben’ van een hond uit het Russisch, en daar heb ik meteen al een gedeelte van mijn vertaalprobleem te pakken. Want dat zeg je zo in het Nederlands, je hebt een hond, wat meteen de scheve verhouding weergeeft. Een hond wordt gehad en de mens is het baasje , de choziaïn in het Russisch en in het Engels is het nog een graadje bezittelijker want daar is het de owner .    Taal vormt het denken, het was Karl Kraus die op die zere plek het eerst zijn vinger legde. De smerige Groote Oorlog (de eerste, niet de laatste) werd voor Duitse oren verteerbaar, ja eerbaar gemaakt door afgesleten metaforen als ten strijde trekken , met open vizier strijden , het zwaard opnemen , en door het kreperen in de loopgraven een heldendood te noemen, uit vaderlandsliefde begaan. Politici maken er nog steeds gebruik van, bijvoorbeeld door de verdelgingsmissie van...
Meer lezen