552 Tweedst

   Als zich in een gedicht een woord aandient waar ik op moet rijmen – omdat het het belangrijkste woord in de regel is, of omdat het gewoon een heel leuk rijmwoord is – dan doe ik net als Majakovski[1] en dan zoek ik net zo lang tot ik iets gevonden heb. En geef niet op of ga smokkelen of zo en verstop het woord op een niet hoevende rijmen plek in de zin.[2]
   Ik wilde bijvoorbeeld heel graag op tweedst rijmen, in de zin van ‘hij was eerst en ik was tweedst’. Daar waren wel rijmwoorden op, maar dan moest ik er een verhaal bij verzinnen. Dat lukte gelukkig en het resultaat was Zwemwedstrijd:[3]

‘Hier is de rivier het breedst!’
Riepen we en we sprongen met een plons,
En man, we zwommen, zwommen, zwommen
Om als eerste aan te kommen.
Hun kwamen net iets eerder aan als ons,
Maar de onzen waren wel mooi tweedst.

   Maar soms lukt het ook niet of nauwelijks.

   Noten.
   [1] Bij mij op de maan, Van Oorschot 2016, 529.
   [2] Deze sowieso niet erg soepele constructie in het Nederlands is langzaam aan het evolueren en gaat over in het nu nog ongrammaticale ‘een niet hoeven rijmende plek’, zie Neerlandistiek, Niet durven gokkend van Ronny Boogaart op 30 mei 2025. Ik had natuurlijk net zo makkelijk kunnen zeggen: ‘en verstop het woord op een plek waar het niet hoeft te rijmen’.
   [3] In Wit als een wat, Querido 2018, met tekeningen van Charles Michels, ook de bovenstaande van de zwemwedstrijd op bladzijde 96, waarvan hier de schets uit zijn schetsboek is afgebeeld.
_____

Een doorlopend bijgewerkt register op alle VandaagsVertaalProblemen staat in blog 345.

Reacties

Een reactie posten

met onder meer de afgelopen tijd

592 Eindeloos voorlezen

Afbeelding
   Als je eens een passage wil voorlezen aan skeptische niet-lezers die zich met fronsende wenkbrauwen en voorhoofd en getuite lippen afvragen wat je in godallejezusnaam aan het lezen bent wat er kennelijk zo leuk is dat je er niet mee kan stoppen en je wil ze niet aan hun fronsende neus gaan hangen waar het hele verhaal over gaat (alsof dat wat zou helpen om ze over de brug en de streep te trekken, trouwens, wat tegelijk de hele makke is van recensies en boekbesprekingen, want wie leest er nu een boek om het verhaal, mag je je in arre moede afvragen, aangezien het namelijk immers nooit gaat om wat er staat maar hoe het er staat), als je dus ooit eens zo gek bent om de ongelovige horden te willen laten proeven van deze davidfosterwallaceiaanse delicatesse, niet om ze om te turnen of te bekeren zodat ze in de leescompetitie van mooiste boeken ooit verder kunnen bekeren als ze deze hebben overwonnen met een klinkende leeszege, dan is de passage die begint op bladzijde 60 ...
Meer lezen

590 Iets wat het is

Afbeelding
Een ezel die over de heuvel ging          wou kijken wat daar lag, die ezel die over de heuvel ging,          en weet je wat hij zag?    Soms is iets wat het is. En dan moet je het laten zoals het is. Niets meer aan doen. Wat niet hetzelfde is als niets meer aan te doen. Of wel. Soms hetzelfde is. Als iets is wat het is, is het niet iets anders. Niet iets wat het had moeten zijn. Dus dat is goed. En meegenomen. Want als het niet is wat het is maar iets anders, dan had het beter dat anders kunnen zijn. Wie of wat wil nu iets zijn wat het niet is? Of niet zijn wat het wel is? Dan mankeert er toch iets. Dan denk je: hoe is het zo gekomen? Waar is het fout gegaan? Wat heb ik over het hoofd gezien? Waar heb ik de big mistake gemaakt? De afslag gemist? Als iets is wat het is, is het tenminste dat. Wat het is.    ‘Het is wat het is’ wordt meestal in teleurgestelde zin...
Meer lezen

589 Over het moeten wijken van bepaalde exactheden bij het vertalen van Infinite Jest

Afbeelding
   Het is een vreemd boek, dat Infinite Jest . De eerste alinea gaat zo: I am seated in an office, surrounded by heads and bodies. My posture is consciously congruent to the shape of my hard chair. This is a cold room in University Administration, wood-walled, Remington-hung, double-windowed against the November heat, insulated from Administrative sounds by the reception area outside, at which Uncle Charles, Mr. deLint and I were lately received.    Het is duidelijk – of wordt dat spoedig in elk geval – dat hier iemand aan het woord is die zich in een op knappen zo strak staande staat van spanning bevindt. De zinnen ademen een curieuze preciositeit, een bijna maniakale afstandelijkheid, alsof de werkelijkheid op armlengte afstand gehouden moet worden om te voorkomen dat lichaam en geest instorten. Hal, de woordenthousiasteling die de hele halve Oxford English Dictionary uit zijn geheugen kan oplepelen, spreekt-denkt-beschrijft hier met opeengeklemde k...
Meer lezen

342 De hond en zijn mens

Afbeelding
   Ik vertaal nu tussen alle bedrijven door een rijk geïllustreerd en kort betekst sympathiek kinderboek over het ‘hebben’ van een hond uit het Russisch, en daar heb ik meteen al een gedeelte van mijn vertaalprobleem te pakken. Want dat zeg je zo in het Nederlands, je hebt een hond, wat meteen de scheve verhouding weergeeft. Een hond wordt gehad en de mens is het baasje , de choziaïn in het Russisch en in het Engels is het nog een graadje bezittelijker want daar is het de owner .    Taal vormt het denken, het was Karl Kraus die op die zere plek het eerst zijn vinger legde. De smerige Groote Oorlog (de eerste, niet de laatste) werd voor Duitse oren verteerbaar, ja eerbaar gemaakt door afgesleten metaforen als ten strijde trekken , met open vizier strijden , het zwaard opnemen , en door het kreperen in de loopgraven een heldendood te noemen, uit vaderlandsliefde begaan. Politici maken er nog steeds gebruik van, bijvoorbeeld door de verdelgingsmissie van...
Meer lezen

539 Pé

Afbeelding
_____ [wat voorafging: wat pardoes betreft deliverde ik, maar nu de vraag: heb ik ook de bijvoegelijke naamwoorden vandaags of gisterens kunnen inzetten in een vertaling?] _____    Ik ben nu bezig met Infinite Jest van David Foster Wallace, dat in het Engels een boekwerk van een dikbedrukte elfhonderdplus pagina’s is, dus je hebt ruimte genoeg om hier en daar een geintje uit te halen. En als je zo bezig bent met vertalen, kilometers maken, ben je ook vooral bezig met de toon volgen, de toon in jouw oren, David Foster Wallace zoals ik hem uit zijn werk ruik, om met Felix Timmermans te spreken. Het is ook een kwestie van je laten meeslepen, het vertalen, van enthousiasme, van een zekere flow, het gevoel voor de tekst dat je krijgt als je die door en door kent, wat Pé Hawinkels al zei toen hem verweten werd dat hij twee woordjes aan zijn vertaling van Der Zauberberg had toegevoegd, die er niet bij Thomas Mann stonden.    Ik pak de betreffende Revis...
Meer lezen

452 De geschiedenis van stouten Jan

Afbeelding
   De tijd van de nieuwe illustraties bij de oude tekst is inmiddels voorbij. Waarom? Omdat het kopijrecht op Hoffmanns tekeningen was verlopen en de uitgevers, die het toch al zo moeilijk hebben, daarvoor nu geen cent meer hoeven te betalen? Maar wie betaalde de nieuw gemaakte illustraties dan tot nu toe? Of was dat zoals het een kunstenaarshonorarium betaamt een habbekrats, een schijntje? ‘Het is toch leuk dat we er een boek van maken?’    Maar waarom dan sowieso nog een nieuwe vertaling laten maken? Deze verscheen rond 1930. Freddy Last schreef ook onder meer Vroolijke plaatjes met oolijke praatjes en versjes in Van twee rakkers . Freddy Last – De geschiedenis van stouten Jan Die wreede Jan, die wreede Jan, O, wat was dat een dolleman! Ving hij een vlieg van ’t vensterruit, Dan trok hij haar de vleugels uit; De stoelen sloeg hij in mekaar, En zie de arme vogels daar! De katten, zelfs zijn zuster Griet Die spaarde dolle Jantje niet. Een h...
Meer lezen

53 Anton Tsjechovs ome Charles

Afbeelding
   Als ome Charles naar het boetje in de achtertuin gaat om er in alle rust zijn ochtendrokertje op te steken, zonder gestoord te worden door huisgenoten met kritische geluiden over de stinktabak, dan gaat hij er niet heen, maar hij begeeft zich erheen.    Zo tekende Joyce het op in A Portrait of the Artist as a Young Man , dat in 1916 het levenslicht zag, ‘uncle Charles repaired to his outhouse’. Niet dat Joyce het per se zo mooi wilde zeggen. Hem hebben we in die Bildungsroman alle conventies van een alwetende en mooischrijvende verteller al overboord zien gooien door de eerste hoofdstukken niet alleen met de blik van een kind te schrijven maar die kinderlijkheid ook in stijl een equivalent te geven. De reden dat hier dat woord ‘repaired’ staat, is dat je het ome Charles inderdaad zo hoort zeggen. De manier waarop over een personage wordt geschreven gebeurt op de manier waarop dat personage zich zou uitdrukken. Of althans die suggestie wordt gewekt. ...
Meer lezen

499 Infinite Jest

Afbeelding
    Infinite Jest , de titel van het luchtige niemendalletje van David Foster Wallace, hoe vertaal je die? (Over het dat misschien een andere keer.)    Het is natuurlijk een quote unquote uit het bekendste toneelstuk aller tijden op het (anonieme) Drama des Levens na, uitgesproken als de hoofdpersoon op zijn speurtocht naar de dader(s) van een overval op een winkel in kantoorbenodigdheden in een kluisje van een badhuis in Oxford een schedel vindt die hij identificeert als die van Alaspoor Yorick, een Palestijns-Pakistaanse neurochirurg en schrijver van moppenboeken met een scatologische inslag.    Hamlet (de Hoofdpersoon) herinnert zich deze Alaspoor, roept hij (Hamlet) in de kleedruimte met de schedel in zijn hand uit, terwijl om hem heen in meer of minder behanddoekte staat badgasten langslopen van en naar de douches – als a fellow of infinite jest, of most excellent fancy .    Misschien gewoon eerst eens kijken hoe de t...
Meer lezen

345 Register & Inhoud VandaagsVertaalProbleem (cumulatief)

Afbeelding
[Hiermee vervallen de registers van blog 132 en blog 241 .] Inhoud 1 Register 2 Inhoud 1 REGISTER VandaagsVertaalProbleem    2x2=5: 525     12 , De (Aleksandr Blok): 221 , 321 , 322 , 323 , 340 , 394 (zie ook Nacht, trottoir )    99 manieren om één gedicht te vertalen: 372 (zie verder Nacht, trottoir )    112 (911, EHBO): 229    Aarens, Evi: 275 , 287 , 307 , 374    Achmatova, Anna: 146    Adam en Eva: 124 , 383 , 512 , 579    Adama van Scheltema, C.S.: 430     Adventures of Hajji Baba of Ispahan , The : 426    advertenties, sovjet: 223 , 277    AI: 341 , 378 (zie ook machinevertalen )    alfabet: 400 , 401    algemeniteiten: 1 , 5 , 11 , 26 , 28 , 31 , 36 , 38 , 41 , 85 , 89 , 100 , 110 , 143 , 146 , 165 , 281 , 462 , 557 , 559     Alice in Wonderl...
Meer lezen