124 Proteus uit de werkplaats van de Ulixes-vertalers

   Zo hebben wij de kleine Proteus-passage aangepakt, tussen 2008 en 2012. De aantekeningen die we voor onszelf maakten laat ik buiten beschouwing. Hieronder volgt louter het ontstaansproces van de uiteindelijke vertaling, getiteld Ulixes, inmiddels opnieuw licht herzien (het houdt nooit op) als Salamander-pocket uitgebracht, de vijfde druk.
_____
   Verwijzingen. James Joyce, Ulixes, vertaald door Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes, Athenaeum—Polak & Van Gennep, 2020 (2012).

Reacties

  1. Onno Kosters20 november 2021 om 10:06

    Prachtig - doet verdacht denken veel aan JJ's eigen werk in uitvoering tot de macht n.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Robbert-Jan Henkes20 november 2021 om 12:22

    En dat zijn nog maar de dingen die we schriftelijk hebben besproken en niet tussendoor mondeling...

    BeantwoordenVerwijderen

Een reactie posten

met onder meer de afgelopen tijd

586 Of nee, een krokodil

Afbeelding
   Ja, met een krokodil werkt het denk ik beter. Het was al met al toch iets te lieflijk en van lieflijkheid is er in kindergedichtenland al meer als zat. Niet verder vertellen maar eigenlijk haat ik kinderliteratuur, in wezen en verschijning. Dat wil zeggen kinderliteratuur die louter voor kinderen gemaakt is en die voor volwassenen niet te pruimen is, dus zeg maar het grote gros.    Ik heb het dus al verraden, wie de nieuwe nieuwe huisgenoot is, en de eerste zesentwintig regels zijn ook hetzelfde, maar doe even of je dat allemaal niet weet, lieve lezer, en lees als de onbehangenheid en onbevangenheid en onbelangenheid zelve, helemaal vers en opnieuw.    Maar, de aanwijzing van Antoinette in de comments van de vorige blog volgend, met dezelfde illustratie, die hier goed werkt, als je hem eronder zet. De nieuwe huisgenoot We hebben thuis sinds kort iets wafferigs en blafferigs, iets harigs en iets poterigs, iets duwerigs en stoteri...
Meer lezen

585 Over een hond die een zusje is

Afbeelding
De nieuwe huisgenoot We hebben thuis sinds kort iets wafferigs en blafferigs, iets harigs en iets poterigs, iets duwerigs en stoterigs, iets staarterigs en snuitigs, iets klonterigs en kluitigs, iets fluffeligs en knuffeligs, iets in de rondte snuffeligs, iets springerigs en kwispeligs, iets altijd in de weggerigs, iets blobberigs en slobberigs, iets reuzerigs, iets kneuzerigs, iets koude natte neuzerigs, iets happerigs en bijterigs, iets likkerigs en pikkerigs, iets gooierigs en smijterigs, iets snoezerigs en snuisterigs, iets nooit een keertje luisterigs, iets wonder-boven-wonderigs, bijzonderig bijzonderigs, en als je ‘poot’ zegt, gaat ze liggen, als je ‘lig’ zegt, gaat ze springen, als je ‘breng’ zegt gaat ze rennen, als je ‘blijf’ zegt, brengt ze dingen: ze kan gapen, ze kan rollen, ze kan slapen, ze kan dollen, en het is geen tijger, het is geen musje, het is – nee hou je mond – het is mijn pasgeboren kleine zusje!    Oké, oké, het ...
Meer lezen

587 De donker-in-het-licht lantaarn

Afbeelding
   Een zaklantaarn geeft licht in het donker. Maar ik heb een uitvinding gedaan. Ik heb een zaklantaarn uitgevonden die donker geeft in het licht. Heel handig als je wil dat iemand iets niet ziet. Je schijnt er je zaklantaarn op en floepens, weg. Donker. Zwart. Niks van te zien. Je kan ook jezelf verduisteren, als je niet wil dat iemand je gezicht ziet. Je helemaal verbergen lukt nog niet. Het is nog een klein apparaatje. Een prototype. Maar straks kun je er misschien wel grotere dingen mee verduisteren, en misschien uiteindelijk wel de hele lucht. De hele zon. Het hele heelal! Het is nu ook nog een staaflantaarn op batterijen, maar er komt zeker nog een appje van. Voor op je telefoon. Jullie merken het wel! Donker in het licht Ik heb een lamp die donker geeft,          donker geeft,          donker geeft, ik heb een lamp die donker geeft,      ...
Meer lezen

342 De hond en zijn mens

Afbeelding
   Ik vertaal nu tussen alle bedrijven door een rijk geïllustreerd en kort betekst sympathiek kinderboek over het ‘hebben’ van een hond uit het Russisch, en daar heb ik meteen al een gedeelte van mijn vertaalprobleem te pakken. Want dat zeg je zo in het Nederlands, je hebt een hond, wat meteen de scheve verhouding weergeeft. Een hond wordt gehad en de mens is het baasje , de choziaïn in het Russisch en in het Engels is het nog een graadje bezittelijker want daar is het de owner .    Taal vormt het denken, het was Karl Kraus die op die zere plek het eerst zijn vinger legde. De smerige Groote Oorlog (de eerste, niet de laatste) werd voor Duitse oren verteerbaar, ja eerbaar gemaakt door afgesleten metaforen als ten strijde trekken , met open vizier strijden , het zwaard opnemen , en door het kreperen in de loopgraven een heldendood te noemen, uit vaderlandsliefde begaan. Politici maken er nog steeds gebruik van, bijvoorbeeld door de verdelgingsmissie van...
Meer lezen

289 Associatieve transsonanties – Jorge Luis Borges, De aapjes

Afbeelding
    De aapjes Ik had het je nog zo gezegd, in je eigen jargon: Hou toch eens op met postzegels verzamelen! Je beweert wel, dat je me niet gehoord hebt, Maar ik zei het zo hard als ik maar kon. We stammen van de apen af, Niet van Jezus, of Socrates, in de verste verte. Je siddert, je beeft en je beweert Dat apen geen postzegels verzamelen. Bah! Daarbij komt, dat jouw hypocriet gezeur Me van mijn werk houdt. Opgesodemieterd. Telkens als ik jou zie, word ik aan mezelf herinnerd, Maar dan met een gezicht vol pindarotsjes. Ik zie dat je mijn tempo niet bijhoudt. Stil maar. Ik sla de spiegel stuk, je bent alleen. _____    Als mensen boos worden op een vertaling omdat ze die slecht vinden moet ik altijd lachen. Wind je toch niet zo op, het is gewoon een versie, een variant die je kennelijk niet aanstaat. Maar de bozerikken horen tot de gemeente van hoe minder zielen hoe meer vreugd die hun feestjes het liefste helemaal alleen vieren, met toeters...
Meer lezen

353 Ireland’s Eighth Mathematical Wonder: Recounting the 111 Terms of Abuse

Afbeelding
[Abstract.] Long lists in Finnegans Wake Joyce composed to contain exactly 111 items, for in the dream mathematics of the novel 111 equals III equals the three children of the Earwicker family. The list of invectives at page 71-72 should be no exception. But are there actually 111 terms of abuse, hurled by Herr Betreffender at the hapless innkeeper? It requires a lot of imaginative reading and counting to come to that number – if possible, even. This epic essay tries exactly that, by following the growth of the list, from a mere six or seven in the 1923 first draft to the final count in the Tulsa page proofs and Joyce’s 1940 corrections for the second edition – meeting underway multiple transmissional departures, lost additions, misplaced commas and other disruptive elements that Joyce tried to solve to come to his ideal total. And did he succeed? Spoiler: in his own final count he did, by hook or by crook, thus silently approving of everything that went wrong in the stages leading u...
Meer lezen

274 Door persklaarversmurfers omringd

Afbeelding
   Hoe meer je vertaalt, hoe meer je met persklaarmakers te maken krijgt, en hoe meer nodeloze ergernis het oplevert. Ergernis die eruit moet, voordat die zich gaat opkroppen en ophopen en kwalijke dampen naar het hoofd opstuwt.    Ik zal in mijn hiernavolgende kleine boutade bijzonder genuanceerd zijn over de beroepsgroep. Ik zeg: wie de schoen past trekke hem aan, ook al denk ik dat die schoen alle persklaarmakers past. Ik zeg uitdrukkelijk niet – hoewel ik er wel over heb gedacht – ‘de enige goede persklaarmaker is een dode persklaarmaker.’ Zover ga ik niet. Ze hoeven alleen het bijltje er maar bij neer te gooien. Hun draailier aan de wilgen te hangen. Hun pen overdwars in te slikken. De enige goede persklaarmaker is een ex-persklaarmaker. Wat ze verder met hun miserabele leven doen is hun zaak.    Ik maak me geen illusies dat het na mijn aanklacht op zal houden met het persklaarversmurfen, het injecteren van dodelijke eenvormigheid in ...
Meer lezen

110 De regels

Afbeelding
   Nederlands is heel simpel. Je kan het goed doen en je kan het verkeerd doen. En goed is goed en verkeerd is verkeerd.    Het is dus uitdrukkelijk niet zo, dat goed verkeerd is en verkeerd goed. Of dat verkeerd ook goed is, of goed eigenlijk verkeerd.    Als je daarmee begint is het hek van de dam.    Daarom zijn er regels.    Regels zijn heel simpel. Als je ze maar leert.    Hoe beter je een regel leert, hoe simpeler het wordt.    En die regels zijn er niet voor niets! O nee!    Die regels zijn ervoor, dat je het goed doet en niet verkeerd.    Als je een regel goed toepast, kun je het niet verkeerd doen. (Ik zei toch dat het simpel was.)    Het is ik geef het hun of ik geef het aan hen . Hen is het lijdend voorwerp van zij. Pardon. Daar moet natuurlijk staan: ‘Hen is het lijdend voorwerp van hen .’ Niet van hun . Pardon, he...
Meer lezen

561 Nachttrottoir in Awater

Afbeelding
    Nachttrottoir kreeg een bespreking in het vrienden-van-de-poëzie-en-van-elkaar-poëzietijdschrift Awater , waarin dichters collega’s uit hun vriendenkring mogen bespreken in zonder uitzondering welwillende, treffende, mooie, ja poëtische recensies, gesteld in zonder uitzondering welwillende, treffende, mooie, ja poëtische woorden. De besprekingen zijn prozagedichten op zich, kun je wel zeggen.     Nachttrottoir kreeg in dit nummer ook een welwillende, treffende etc. bespreking, en verderop in de glossy bleek dat het boek op een gedeelde tiende plek was terechtgekomen van beste bundels van het jaar, de top tien zijnde de uitkomst van een rondvraag onder een uitgelezen gezelschap dichtende vrienden van elkaar en een paar van mij – vandaar de stemmen die Nachttrottoir kreeg. Het waren er weinig, stemmen voor Nachttrottoir , omdat het puntenverdelende veld zo groot was en iedereen zijn en haar beste dichtende vrienden niets wilde onthouden. Er waren vie...
Meer lezen

534 Transgender op de boerderij

Afbeelding
   Een kip die een eend wil zijn, is dat soms een soort opiniërende spot? Moeten we dat soms metaforisch lezen? Wordt het transgenderisme soms in de maling genomen? Is het dan soms niet heel flauw?    Ja, dán wel. Maar het geval wil dat het uitgangspunt van dit gedicht helemaal niets met mensen die in een verkeerd lichaam geboren zijn te maken had. Het idee heb ik namelijk gejat uit een van mijn favoriete scènes uit Toy Story, als Buzz Lightyear, de N.T.F.B.-astronaut, uit de doos komt als een echte heelalveroverende ruimtevaarder, alle kanten op vliegt, de basis oppiept via zijn horloge en niet anders kan en wil dan de wereld redden. Woody heeft veel moeite hem ervan te overtuigen dat hij geen ruimtevaarder is, maar een pop. ‘Je bent een pop, Buzz Lightyear! Een pop! Een POP!’ Wat Buzz verleidt tot de zeer ware uitspraak: ‘Ik vind jou een heel zielig mannetje.’ (Ik doe het uit mijn geheugen, het zal wel wat anders zijn wat er feitelijk gezegd is.)  ...
Meer lezen