140 Vertalen met DeepL vervolg

   Ook lastig is dat Engelsen vaker de neiging hebben moeilijke woorden te gebruiken van Latijnse oorsprong dan wij. In de volgende alinea komt het woord parallelogram voor, dat de twee machines braaf als parallellogram vertalen maar ik als tapse rechthoek:

I have moved to a new city but the moon is following me around. It texts to tell me when it will be out. Through the windows of my flat in Kreuzberg, there is just a parallelogram of sky at the top of the courtyard, only a small space to catch the passing moon on certain clear nights.

   Google Translate:

Ik ben naar een nieuwe stad verhuisd, maar de maan volgt me overal. Het sms’t om me te vertellen wanneer het uit zal zijn. Door de ramen van mijn flat in Kreuzberg is er slechts een parallellogram van de lucht bovenaan de binnenplaats, slechts een kleine ruimte om de passerende maan op bepaalde heldere nachten te vangen.

   DeepL:

Ik ben verhuisd naar een nieuwe stad, maar de maan volgt me overal. Ze sms’t me om te zeggen wanneer ze buiten zal zijn. Door de ramen van mijn flat in Kreuzberg is er slechts een parallellogram van de hemel aan de bovenkant van de binnenplaats, slechts een kleine ruimte om de passerende maan op sommige heldere nachten te vangen.

   Het zou interessant zijn om te weten waarop de woordvolgorde van beide machines gebaseerd is, naar een nieuwe stad verhuisd versus verhuisd naar een nieuwe stad. Uiteindelijk is die keus ook in sterke mate context-afhankelijk: waarop ligt de nadruk, naar de nieuwe stad of naar het verhuizen? Het tweede deel van de zin, maar de maan achtervolgt me suggereert dat het verhuizen hier het belangrijkste is. Anders zou je misschien zeggen: ‘Ik woon in een nieuwe stad’ of iets dergelijks. Ik maak ervan: Ik ben naar een nieuwe stad verhuisd. Puntje voor Google. En weer iets waarin ik DeepL niet op zijn mooie blauwe ogen kan geloven.
   Maar de maan volgt me overal is beider vertaling van is following me around. Mij lijkt overal hier teveel van het goede, temeer daar de ik niet overal is, maar alleen in een nieuwe stad. De machines versimpelen en soms is versimpelen goed, maar hier staat wat anders. Weer moest ik heel diep graven om te bedenken wat me niet zinde aan de schijnbaar onschuldige machinevertaling.
   Hoe verwijs je naar de maan? Niet met het, maar zij begint ook behoorlijk geaffecteerd te klinken. Ik maak er overal maar hij van, kan mij het bommen.
   Is sky lucht of hemel? Hier wordt duidelijk gedoeld op het firmament, het zwerk, de hemelboog, de hemelkoepel, het hemelgewelf, het uitspansel, de sterrenhemel – allemaal woorden die de vertaler onmiddellijk door de breinpan flitsen en waaruit hij feilloos mistastend de passendste kiest, maar die geen van beide machines snel als eerste vertaling zouden presenteren. Als je in de DeepL-vertaling op hemel klikt krijg je vier alternatieven: lucht, sterrenhemel, nachtelijke hemel en nachthemel. Die twee laatste zijn interessant (hoewel onbruikbaar hier: de verteller ziet overdag ook de daghemel): kennelijk heeft de machine uit het voorkomen van de maan afgeleid dat het hier nacht is. Of doet die gok op grond van de meeste voorbeelden in zijn database.
   At the top of the courtyard is hier boven de binnenplaats en niet aan de bovenkant van de binnenplaats of bovenaan de binnenplaats. Is dat nou zo moeilijk, lbgtqia+ers DeepL en Google Translate?
   Het laatste deel van de zin is in het Engels niet echt fijn, maar moet je dat dan met krukkig Nederlands vertalen? Only a small space to catch the passing moon on certain clear nights is een hutspot van letterlijk (only a small space), figuurlijk (catch) en iets daartussenin (the passing moon), en waarom certain? Kan dat niet weg? De machinevertalingen houden het gewoon rechttoe rechtaan en vrijwel onleesbaar: slechts een kleine ruimte om de passerende maan op bepaalde (Google Translate) sommige (DeepL) heldere nachten te vangen.
   Het lijkt wel een parodievertaling, een nepvertaling.
   Volgens Petrus Francius in 1699 moest een vertaling niet alleen getrouw zijn maar ook aardig en zwierig. Niet alleen aan den zin moest worden gedacht maar ook aan de kragt der uitdrukselen. Naar den zin moeten we in machinevertalingen menigmaal tasten; de kragt der uitdrukselen ontbreekt ten enen male overal altijd.
   Van dit soort Nederlands Nederlands maken kost veel meer tijd en moeite dan van Engels Nederlands maken.
   De vertaalmachine blijft toch eerder DeepFake dan DeepLearning, geen DeepL maar DeepF.
   Ik gebruik hem nu alleen nog maar om te kijken of ik geen woorden of zinnen of alinea’s of hele bladzijden heb overgeslagen of dat ik een voor de hand liggend woord over het hoofd heb gezien.
   En om te zien hoe ik het vooral niet moet doen.
   En daarvoor is het programma heel nuttig.

   Mijn alinea:

Ik ben naar een nieuwe stad verhuisd maar de maan achtervolgt me. Hij sms’t om me te waarschuwen wanneer hij opkomt. Door de ramen van mijn flat in Kreuzberg zie ik boven de binnenplaats een tapse rechthoek van de hemel, net genoeg om op heldere nachten de passerende maan te onderscheppen.

_____
   Verwijzingen. Petrus Francius, in zijn voorrede bij de vertaling van Gregorius Nazianzenus, Van de mededeelzaamheidt, zie de webfiltercolumn van Machteld de Vos, ‘Dat onse tale geenzins lijden en kan’, hier.

Reacties

met onder meer de afgelopen maand

138 Vertalen met DeepL

136 Tsjechovs ravijn

137 Multatuli’s ravijn