VandaagsVertaalProbleem

    Irene Iddesleigh was het debuut van Amanda Ros. Ze moet in het begin haar ware stijl nog vinden. Pas halverwege gaat ze helemaal los met vergezochte vergelijkingen, aangrijpende alliteraties en verkeerd verwijzende voornaamwoorden.    Ze las niet veel. The Children of the Abbey van Regina Maria Roche uit 1796 was haar lievelingsboek, dat ze had gelezen toen ze jong was. Feitelijk is het dat boek dat ze te al en immere tijde probeert te emuleren, misschien bewust maar hoogstwaarschijnlijk onbewust – later maakte ze er een geprikkeld punt van dat ze het nooit had gelezen, hoe durft u het te suggereren meneer.    Het was alleen maar logisch dat de stijlen op elkaar leken. Zo moet je immers schrijven!     The Children of the Abbey begint al even geëxalteerd als Irene Iddesleigh : Hail, sweet asylum of my infancy! Content and innocence reside beneath your humble roof, and charity unboastful of the good it renders. Hail, ...

   Honderd.    Honderd stukjes heb ik gehad.    Ontwrongen aan de vertaalpraktijk, vrijwel exclusief mijn eigen.    Wat er ook boven staat: ‘een vertaalvraagstuk uit de praktijk’.    Zo concreet mogelijk wilde ik zijn. Want wat me opviel: vertalers menen het allemaal eensgezind heel goed. Hun uitgangspunten deugen als een... als een... tsja, het enige wat me te binnen schiet is ‘als een kardinaal’ – van wie de uitgangspunten ook deugen, moet je aannemen, maar wat er onder die jurk zit, dat wil je niet weten. Rot en schimmel, gehuichel en slijm. Alle zedenprekers hebben dat gemeen.    Wat niet wil zeggen dat de niet-zedenprekers minder slecht zijn. Ze lopen alleen niet met hun goeiigheid te koop. En dat kan je dan weer cynisch noemen. Of neoliberaal, wat hetzelfde is.    Zo ook de vertalers: mooie woorden over wat is goed en wat is slecht, maar als je naar heurlui voortbrengsels...

   Een van de beroemdste gedichten in Rusland is ‘Do svidan’ja, droeg moj, do svidan’ja’ van Sergej Jesenin. Niet alleen omdat het zo mooi is, maar ook omdat het zo kort is – en omdat er een dramatisch verhaal aan vastzit.    Het is namelijk zijn laatste gedicht, zijn afscheidsbriefje aan de wereld, geschreven in het Leningradse hotel Angleterre twee dagen voor hij zichzelf het leven benam. Hij schreef het met bloed (zijn eigen) omdat de inkt in de pot op zijn kamer was opgedroogd. Het papiertje stopte hij een van de dichtende kling-ons die hem de laatste paar jaar van zijn leven als pluisjes omgaven, Wolf Ehrlich in de jaszak, met de boodschap ‘Lees later maar’. Die deed dat braaf en wachtte een hele dag, met het gedicht, speciaal voor hem geschreven brandend in zijn zak, maar toen was het te laat. Jesenin, zelfdestructieve lieveling van dichtminnend Rusland, had zich op 28 december 1925 met het flinterdunne elektriciteitssnoertje van zijn nachtlamp in zi...

   Googletranslate heeft zijn langste tijd gehad. Op zeker punt – en dat punt lijkt bereikt – gaat het programma het niet beter doen maar slechter. De oorzaak ligt voor de hand. Googletranslate wordt zo veel en vaak gebruikt, ook voor webvertalingen, dat het aandeel vertalingen waar het programma uit put voor een steeds groter deel bestaat uit zijn eigen googletranslate-vertalingen, die meestal niet of nauwelijks zijn nagekeken en wemelen van de fouten, anglicismen, eeuwig dezelfde woorden, verkeerde zinsdeelvolgordes en alles wat een machinevertaling fout kan doen.    Zelflerende technologie heeft ook zo zijn nadelen. Een zelflerend programma – zeker als het op grote schaal gebruikt wordt – gaat zich incestueus gedragen. Het doet het op een gegeven moment alleen nog maar met zichzelf en zijn eigen nakomelingen en baart daarmee steeds gedrochtelijker wezens. De genenpool bestaat uit zichzelf en zijn klonen.    Je ziet dagelijks ‘vanuit het ...

Stuart Staples & Lhasa de Sela, That Leaving Feeling (2006) – Hoe vaak krijg ik de kriebels De onrust in mijn lijf Ik trek het nu niet langer – denk niet Dat ik hier langer blijf Het verleden is zo looiig Dat schud ik niet zomaar af En de toekomst uitgestippeld Voert me rechtstreeks naar m’n graf – Is dat je hart dat spreekt Of is het je kennelijke staat Want wie je dierbaar zijn Veranderen als je ze verlaat – Maar de touwen die trekken Daaronder ga ik gebukt En als ik nu niet ga klimmen Ben ik bang dat het me nooit meer lukt – Iedereen krijgt ooit de kriebels Droomt wel eens van een nieuw begin Ga een koffertje pakken Met de resten van ons hart erin Al die zorgen en ellende Die gooien we zo overboord Koop een kop koffie en een krantje En wuif ze uit aan onze poort – Ik heb te lang lopen dolen Hinkel al te lang rond En alles wat me neerhaalt Trekt me dichter naar de grond – Ga dan maar afscheid nemen En vergeet ook ‘sorry’ niet Maar kijk nog éé...

   Met haar eerste boek, Irene Iddesleigh , dat haar man de stationschef van Larne in 1897 had laten drukken als verjaardagscadeau, brak Amanda Ros meteen door tot de rangen der grote Ierse schrijvers. Barry Pain riep het uit tot het Boek van de Eeuw.    Niet omdat het zo goed was, maar omdat het zo onwaarschijnlijk slecht was.    Met haar alomtegenwoordige alliteratiedrift, haar maniakale voorkeur voor het verkeerde woord op de verkeerde plaats, haar soms onbegrijpelijk kronkelige syntax, maar vooral vanwege de dodelijke ernst waarmee ze schreef, de rotsvaste overtuiging dat het mooi was en allerminst grappig, is ze in kleine kring bekend komen te staan als Slechtste Schrijver Aller Tijden.    Aldous Huxley, Mark Twain en Flann O’Brien wisten haar te waarderen, en de Engelse premier Edward Grey kende hele passages uit zijn hoofd. Ze heeft een kleine maar trouwe schare fanatieke volgelingen, die Amanda Ros-leeswedstrijden or...

   De laatste aflevering. Van deze serie over zelfvertaalde kindergedichten dan. Ik hoop dehet blog nog even vol te houden. Misschien binnenkort wat minder frequent, want het moet wel werk blijven, en niet afglijden tot hobby.    Een schrijver leest zijn gedichten altijd anders dan anderen. Maar leest feitelijk niet iedereen een gedicht weer anders, en op een heel eigen en particuliere manier?    Misschien moet je zelfvertalingen gewoon beschouwen als ietwat eigenwillige overzettingen. Of je beschouwt ze als helemaal nieuw.    In elk geval – en dat geldt voor álle vertalingen, door wie van wat ook – vertalingen en hun originelen zouden elkaar nooit hoeven te bijten. Immers: een vertaling is ook een tekst, die iets zegt en die op eigen merites beoordeeld wil worden. Net als mensen eigenlijk.    Een vertaling ís een origineel, hoe je het ook wendt of keert. En zou zo beoordeeld moeten worden. Los van het origin...

   Petsjorin vraagt zich af waarom hij de weg niet heeft willen inslaan dien het lot voor hem openstelde, waar stille vreugde hem wachtte en rust voor zijn ziel... In plaats daarvan heeft hij meerdere levens naar de knoppen geholpen. Groesjnitsky is dood, prinses Mary een wrak en op het eind jakkert hij nergens om ook nog een onschuldig paard de dood in. In de laatste lyrische woorden van het boek propre mijmert Petsjorin, in de vertaling van Aleida Schot-Penning, dat voor hem zulks niet is weggelegd, neen! Neen, in dat lot had ik mij niet kunnen schikken. Ik ben als een matroos, geboren en opgegroeid aan boord van een piratenschip. Zijn ziel is vertrouwd met stormen en strijd en, aan land geworpen, kwelt hem de verveling, hoe ook de schaduwrijke bosschen hem lokken, hoe ook de vredige zon voor hem straalt; van den ochtend tot den avond loopt hij door het zand langs den oever, luistert naar het eentonig gefluister der aanrollende golven, en tuurt in de nevelige verten,...

   Wij streven naar volledigheid. Vertalingen naast elkaar leggen – heel nuttig, maar dan wel allemaal svp.    Vertalingen vergelijken met het origineel is dan weer wat minder nuttig, aangezien je dan onherroepelijk gaat letten op wat je verliest en niet wat je wint; op het andere van de vertaling en niet het eigene.    Van Lermontovs ‘Bedroefd en mismoedig’ had ik er twee in blog 88, een van Zeeman en een van Wiebes & Berg, en ik gooide er zelf nog een zelfgebrouwen fabrieksel bij in de pet. Drie dus. Maar ook Kees Jiskoot liet zich niet onbetogen, blijkt. Hier volgt ie (en ik verklap niets als ik zeg dat hij het weer héél anders doet!). Verveling en weedom, en niemand dit rampuur staat klaar          De helpende hand me te reiken... Verlangens... welk nut heeft vergeefs te verlangen almaar?          Je – allergelukkigste! – jaren verstrijken. ...

   Soms lees je per ongeluk een gedicht terug van jezelf na lange tijd en dan denk je: What was I thinking?    Soms vind je ze nog niet eens zo slecht niet.    Soms zeggen ze je niets meer.    Soms herinner je je alleen nog het gezwoeg en het pijnlijk ontevreden gevoel dat je het niet beter wist te doen.    Soms herken je ze niet eens meer.    Dat zijn de beste.    Deze hoort daar niet bij.    Het is opnieuw een spelletje met tegengestelden, net als Waarom waarom ( How Come , zie blog 19). Voor de eenheid van tekst.    De ‘photocopies’ is wel een heel brutale vertalersvrijheid. Of toch niet? Het Nederlands heeft het over een ‘sprinter’-stoptrein, dus het gedicht heeft wel degelijk enige connectie met de huidige hedendaagse werkelijkheid van nu en tegenwoordig. Het is niet allemaal tijdloos en een sprookje. Dus dan klopt het weer wel.  ...

Monty Python, Bruces’ Philosophers’ Song (1973) Immanuel Kant, was een dronken klant Na een half kratje bokbier liep het helemaal uit de hand John Stuart Mill, uit eigen vrije wil Gaf na één glaasje sherry een verschrikkelijke gil Hugo de Groot, dronk geen druppel maar een sloot Zoop z’n eigen van de rotsen en was toen helemaal dood Kierkegaard was een ouwe taart Als hij even niet kon denken ging hij drinken als een paard Thales van Milete, hield meer van drinken dan van eten Jacques Derrida dronk ervoor en erna René Descartes, raakt hem dagelijks hard Ik drink en daarom ben ik. Friedrich Nietzsche bleef maar speechen En trok menig flesje open Waarom dat weet geen mens want hij was toch al straalbezopen! Hegel had een kegel, van de Spree tot vliegveld Tegel Stonk nog erger uit zijn bek dan Friedrich Wilhelm Schlegel Plato, heel graag, dronk een stuk in zijn kraag Morgen is hij nuchter maar ’t is elke dag vandaag De stinker La Bruyère, die om zijn borrel l...

   Aanzetten of afzwakken – dat is de vraag.    Het leukste boek dat ik ken over de klassieke Russische literatuurcanon is van Genis & Weil, Родная речь, zoals in de vorige eeuw op school het vak Russische grammatica & literatuur heette, Moedertaal . Het werd door Arie van der Ent vertaald als De Russische leeslijst en bevat een serie even scherpe als zinnige essays over achttien Russische meesterschrijvers van de 18de en 19de eeuw, voor sommige schrijvers zelfs twee.    Ook Lermontov bespreken ze tweemaal, eenmaal zijn poëzie en eenmaal zijn proza. Volgens Genis en Weil is Lermontov als prozaïst heel anders dan als dichter. In zijn gedichten zit hij wat woordkeus betreft en onderwerp nog geheel vastgekoekt aan de poëtische clichés van zijn tijd: het lijden, de eenzaamheid, het niet begrepen worden, de onmogelijke liefde met de daarbij behorende kille graven, barre woestenijen, ‘de hele romantische mikmak’ – terwijl de gedachte die erin li...

   Ik las ergens: ‘de ideale stad is eigentijds maar verloochent het verleden niet’, of zoiets.    Ja, zo ken ik er nog wel een paar.    De ideale vertaling bijvoorbeeld.    De ideale vertaling is vrij maar houdt zich trouw aan de tekst.    De ideale vertaling is getrouw maar vrij.    De ideale vertaling behoudt niet alleen de woorden maar ook de sfeer.    De ideale vertaling leest als authentiek Nederlands zonder de buitenlandse afkomst te verloochenen.    De ideale vertaling brengt de betekenis over alsook de subtext en de context.    De ideale vertaling behoudt de vorm van de brontaal en is tegelijkertijd van vorm niet te onderscheiden van een authentiek werk in de doeltaal.    De ideale vertaling vertaalt zowel wat er staat als wat er niet staat.    De ideale vertaling vertaalt de regels en het wit tussen de re...

   Een paar gedichten van Lermontov. Best sterk werk. De romantiek die zijn gedichten uitstralen ligt vaak alleen aan de historische oppervlakte. In feite zegt hij het allemaal tamelijk indringend en als een mep voor je muil. Hier, ‘Leven wil ik!’ bijvoorbeeld, ‘Я жить хочу!’: Leven wil ik! Jammerklachten De liefde en ’t geluk ten spijt, Verpesters van mijn geesteskrachten, Die mij verjongen voor mijn tijd. Laat ’s werelds hoongelach nu strijden Tegen het mistig, mat bestaan: Geen dichtersleven zonder lijden, Geen oceaan zonder orkaan. Leven doet hij in het aards gewemel, Het ondermaanse tranendal, Hij koopt de klanken van de hemel En weigert roem om niemendal.    En deze is ook erg bekend en erg mooi, ‘Bedroefd en mismoedig’ (‘И скучно и грустно, и некому руку подать’). En weer: sterk gezegd allemaal, ook met die oe-klanken in de eerste twee regels (fideel uit het Russisch overgezet). Levensmoe is vooral de jeugd, en zoals we weten heeft de...

   Dat vind ik nou leuk. Een gedicht in medias res beginnen. Met ‘en’.    Eerst was het een vervolg op het Onweerslied , waarna Jij met mij het varende drieluik afsloot. Maar in deze bundel is de triamese triling gescheiden. En dat is wel zo goed.    Zo wordt de eenheid van tekst over het hele boek uitgesmeerd in plaats van als een klont in een hoek te blijven liggen, als het ware.    Ik hou niet heel erg van mooie woorden, zoals ‘sterrengrint’. Meestal geven ze me de kriebels. Walgelijk, dat mooi gezegde. Snottebellerig. Maar hier kon het wel, want de sterrenhemel ziet er wel een beetje uit als uitgestrooid grint. En die banaan in het begin neemt het mogelijk al te wekelijk-sentimentele hopelijk ook wel weg.    Ook leuk vind ik dat zon en water op elkaar rijmen, via zondag en zaterdag.    In het laatste couplet moest iets dat balanceerde op het randje van onverstaanbaarheid – of zelfs van de...