259 De jonkvrouw van 1842




_____
   Verwijzingen. Eerdere afleveringen over de jonkvrouw: blog 237 Als zieners spreken, 240 De Donna di Scalotta, en 244 Vragen, vergezichten en diepe afgronden, 248 The Lady of Shalott van 1832 en 1842, 249 De twee jonkvrouwen en 253 De jonkvrouw van 1832. Een doorlopend bijgewerkt cumulatief register op alle VandaagsVertaalProblemen staat in blog 241, hier.

Reacties

Een reactie posten

met onder meer de afgelopen tijd

576 Hoe ik stuitte op een brusseleirse Pruimen-Jantje

Afbeelding
   Twee jaar geleden ontdekte ik, rijkelijk laat, de Franse striptekenaar Lewis Trondheim. Aanvankelijk als oprichter en een van de drijvende krachten achter de stripuitgeverij l’Association. En wel als bedenker en maker van OuBaPoliaanse strips, afkomstig uit het Ouvroir de Bande Dessineé Potentielle, de strip-afsplitsing van de Werkplaats van Potentiële Literatuur van Raymond Queneau en consorten. Strips met beperkingen! François Ayrolles ‘reduceerde ’bijvoorbeeld Prousts Recherche tot één strippagina met zes plaatjes. En Gilles Ciment deed hetzelfde met Kuifje en de Sigaren van de Farao . Maar ook mogelijk zijn Expansie, Herkadrering, Iteratie etc. Er zijn inmiddels zes OuBaPo-bloemlezingen uitgekomen en talloze losse albums, alles met een weelde aan contraintes.    Trondheim maakte eerst voornamelijk minimalistische strips, soms een boek met één enkele tekening, eindeloos herhaald, maar onderverdeeld in strookjes met gags ( Le dormeur bijvoorbeeld)...
Meer lezen

577 Eindeloze handreikingen

Afbeelding
   Het is tegenwoordig, met de omvang van IJ / EV als een van de voornaamste lokkertjes, ja misschien wel het USP van de roman, bijna niet meer voor te stellen, maar toen DFW met het boek bezig was, werd hij vooral gekweld door de zorg dat het boek te dik zou worden. Niet te dik voor wat het was, maar te dik voor de dikglazige ogen van potentiële uitgevers, die in plaats van gouden bergen hoog oprijzende papierkosten voor zich zagen, waartegen de oudpapieropbrengsten, mocht de oplage, wat meer dan waarschijnlijk was, vernietigd moeten worden wegens wansucces, hoe groot ook (de opbrengsten) (vanwege de dikte) niet of nauwelijks zouden kunnen opwegen. DFW had diverse trucjes om de omvang wat minder angstwekkend te doen schijnen, al trapte geen uitgever daar natuurlijk in:    1) Eindnoten in een veel kleiner typlettertje: veel eindnoten zouden best in het lopende verhaal opgenomen kunnen worden, maar toen DFW ze eenmaal had bedacht, gingen ze een heel eig...
Meer lezen

345 Register & Inhoud VandaagsVertaalProbleem (cumulatief)

Afbeelding
[Hiermee vervallen de registers van blog 132 en blog 241 .] Inhoud 1 Register 2 Inhoud 1 REGISTER VandaagsVertaalProbleem    2x2=5: 525    99 manieren om één gedicht te vertalen: 372 (zie verder Nacht, trottoir )    112 (911, EHBO): 229    Aarens, Evi: 275 , 287 , 307 , 374    Achmatova, Anna: 146    Adama van Scheltema, C.S.: 430     Adventures of Hajji Baba of Ispahan , The : 426    advertenties, sovjet: 223 , 277    AI: 341 , 378 (zie ook machinevertalen )    alfabet: 400 , 401    algemeniteiten: 1 , 5 , 11 , 26 , 28 , 31 , 36 , 38 , 41 , 85 , 89 , 100 , 110 , 143 , 146 , 165 , 281 , 462 , 557 , 559     Alice in Wonderland : 131 , 272 , 391 , 411 , 415 , 432 , 468 , 469 , 470 , 471 , 472 , 473 , 474 , 475 , 476 , 514 , 538 , 548 , 560 (zie ook Alisa )    Alisa (d...
Meer lezen

342 De hond en zijn mens

Afbeelding
   Ik vertaal nu tussen alle bedrijven door een rijk geïllustreerd en kort betekst sympathiek kinderboek over het ‘hebben’ van een hond uit het Russisch, en daar heb ik meteen al een gedeelte van mijn vertaalprobleem te pakken. Want dat zeg je zo in het Nederlands, je hebt een hond, wat meteen de scheve verhouding weergeeft. Een hond wordt gehad en de mens is het baasje , de choziaïn in het Russisch en in het Engels is het nog een graadje bezittelijker want daar is het de owner .    Taal vormt het denken, het was Karl Kraus die op die zere plek het eerst zijn vinger legde. De smerige Groote Oorlog (de eerste, niet de laatste) werd voor Duitse oren verteerbaar, ja eerbaar gemaakt door afgesleten metaforen als ten strijde trekken , met open vizier strijden , het zwaard opnemen , en door het kreperen in de loopgraven een heldendood te noemen, uit vaderlandsliefde begaan. Politici maken er nog steeds gebruik van, bijvoorbeeld door de verdelgingsmissie van...
Meer lezen

575 Gulliver met driehonderd: raaskallen

Afbeelding
   Als Gulliver gered is en zijn relaas aan de kapitein doet, denkt die – niet vreemd – dat Gulliver geheel en al de kluts kwijt is. Dat staat er heel simpel maar afdoend maar mooi en strak gezegd als: The Captain hearing me utter these Absurdities, concluded I was raving. Daar moet toch in het Nederlands ook iets aardigs voor te bedenken zijn: we hebben zoveel worden en uitdrukkingen voor tsjoeketsjoeke, van lotje, niet goed wijs, van de pot gerukt, van de ratten bezeken, ze niet alle vijf op een rijtje hebben etc. ad inf. Hoe zou de Nederlandse Gulliver het zeggen? 1727: De Kapiteyn my dus ongerymd hoorende spreeken, meende dat ik raaskalde.     Raaskallen is le mot juste in dit geval: ga ik (denk ik) overnemen. 1792: De Kapitein geloofde nu ook voor zeker, dat ik myne zinne kwyt was toen hy my dus dwaaslyk hoorde spreken.    Klinkt ook leuk, myn zinne kwyt was , maar dwaaslyk spreekt me minder aan. 1862: Toen de kapitein mij ...
Meer lezen

574 Gulliver met driehonderd: zwaartekracht

Afbeelding
   Tot nu toe is het verhaal, en ik wil de nadruk daarop leggen, zeer levensecht. De bijzonderheden die Gulliver vertelt zijn bijzonderheden die iedereen zou vertellen die in Lilliput of Brobdingnag terecht zou zijn gekomen. Noch is het verwonderlijk dat Gulliver altijd aan het koninklijk hof eindigt: hij is een grote en kostbare bezienswaardigheid, een curiosum voor in het rariteitenkabinet van de betreffende volkeren, al heb je daar in Lilliput (en Blefuscu) wel een heel groot kabinet voor nodig. Ik wil maar zeggen: ik heb als lezer het relaas van L. Gulliver geen moment niet geloofd. Ik heb geen moment gedacht: nee, dat kan niet, dat moet verzonnen zijn. Tot hier. Tot het laatste hoofdstuk van het tweede boek, als zijn houten kamer door een roofgierige arend wordt opgetild aan de ring op het dak en door de lucht over zee wordt weggewiekt. De arend wordt aangevallen door soortgenoten – is het vermoeden van Gulliver, een vermoeden dat later min of meer bevestigd wordt ...
Meer lezen

400 Het alfabet

Afbeelding
   Het alfabet is een onuitputtelijke bron van inspiratie. De letters alleen al! Toen Liza klein was en niet eens kon praten, wilde ik haar meteen maar het alfabet leren. Beter een leervoorsprong dan een leerachterstand, dacht ik, en ik begon met de letter A. Die kon ze snel genoeg nazeggen, dus toen kwam de B. Dat ging ook goed en ik laste een leerpauze in. Eerst deze elementaire lesstof maar eens goed blijven oefenen voor we verder gaan met de C. Niet teveel tegelijk. Het moet wel veilig blijven. En op onze wandelingen met de kinderwagen herhaalden we geduldig maar enthousiast de eerste twee letters van het alfabet.    Maar toen bleek dat Liza die letters helemaal niet als letters opvatte maar als klanken die iets wilden zeggen. Klanken die zij zelf betekenis toekende. Want telkens als ze een hond zag, zei ze A, en telkens als ze een poes zag, zei ze B. Een hond was dus een A en een poes was een B.    Maar zo werkt dat niet, Liza, in de ...
Meer lezen

1 Zelfreflectie

Afbeelding
   Een beetje zelfreflectie, kan dat kwaad?    Ja, natuurlijk.    Vertalen is iets wat zich grotendeels onbewust afspeelt. In die deinende en klotsende hersenmassa. Waar geen mensenhand ooit voet heeft gezet. Laat staan er levend uitgekomen is.    Vaak, als je gaat nadenken, doe je het verkeerde. Dan laat je je niet meer leiden door intuïtie. En dan mag je blij zijn als je derde instantie, de kritische, bij het nalezen je eerste ingeving herstelt.    Is denken slecht? vroeg een groot denker zich ooit af. En zijn antwoord was een ondubbelzinnig ‘ja’.        Ik noem het blog ‘Vandaags vertaalprobleem’ en daar heb ik meteen een vertaalprobleem. Want kun je ‘vandaags’ in bijvoegelijke zin gebruiken?    Eigenlijk niet.    Maar eigenlijk ook weer wel.    Want ik schrijf het toch?    Kijk, daar staat het. Zwart op wit. En h...
Meer lezen

8 Bestaan er überhaupt onvertaalbare woorden?

Afbeelding
   Op het web en in papieren boeken circuleren lijsten met zogenaamd onvertaalbare woorden.    Woorden uit een cultuurspecifieke context, woorden waarbij meerdere betekenissen meespelen, gelukkige samenstellingen die ooit verzonnen zijn en mochten doorbestaan, woorden met zo’n subtiele nuance dat geen vertaling er ooit helemaal recht aan kan doen.    Meestal, als je iets van de taal weet, blijken ze helemaal niet zo onvertaalbaar.    In het Duits komen ze bijvoorbeeld steevast op de proppen met ‘Verschlimmbesserung’, ‘Schilderwald’ en ‘Backpfeifengesicht’. Waarvoor geenszins uit de lucht gegrepen vertalingen bestaan als verslechterbetering, bordenwoud en muilpeersmoel. Of voor dat laatste misschien zelfs gewoon ‘rotkop’, in de zin van: ‘Wat hep die een rotkop. Je zou hem zo een raus voor z’n postzegel willen geven.’    En als er geen woordenboekvertaling is, verzin je zelf toch wat? Vooral bij de grappig bedo...
Meer lezen

566 De Nederlandse Gullivers sinds 1727

Afbeelding
    Gulliver met driehonderd is tegelijkertijd de Nederlandse Gulliver met tweehonderdnegenennegentig. Want de eerste vertaling verscheen luttele maanden na de Engelse editie van oktober 1726, namelijk in januari 1727. Waarmee het de eerste Gulliver -vertaling ter wereld is. (De Franse volgde datzelfde jaar.) De vertaling is anoniem, maar de universiteitsbibliotheek van Leiden bezit een exemplaar, waar op de titelpagina in inkt en contemporaine orthografie staat bijgeschreven: ‘uijt het Engelsch vertaalt door Doctor Cornelis van Blankesteijn’. En de swiftoloog F.J.A. Jagtenberg heeft geen reden om dat in twijfel te trekken, al is over deze Van Blankesteijn verder niets bekend. [1]    De tweede vertaling dateert uit 1792 en is ook anoniem. De derde vertaling – ik tel alleen de complete vertalingen, niet de bewerkingen, meestal voor kinderen – is een uitgave van A.C. Kruseman uit 1862, van de hand van J.W.N. Mosselmans, en heet Reizen van Lemuel Gulliv...
Meer lezen