VandaagsVertaalProbleem

   Dit verhaaltje is na 1937 uit de verzameling verhalen verdwenen. De vertalers hebben het dus niet kunnen vertalen.    We staan er hier helemaal alleen voor...    Het is geen hoogvlieger, dit distichon. Vogeltje wordt gered door vlieger. Vreemd is natuurlijk wel dat zo’n vervaarlijk heraldisch roofbeest wel bang is van de ‘hemelse slang’ en een sijsje niet.    Is het wel een sijsje? Het lijkt nog het meest op een kippenkuiken. En die vliegen alleen maar als je ze heel hoog in de lucht gooit. En dan alleen maar omhoog, want omlaag heet het vallen.    Grootste probleem is natuurlijk de mooie Russische naam voor wat wij stomweg een vlieger noemen, namelijk de hemelslang, de slang van de lucht, de wolkenslang.    Een woord om te willen bewaren.    Alleen lijkt die hemelslang op het plaatje helemaal niet op een slang...    Dus dan ga je je afvragen, als onnozel Ned...

   Jawel, de wereld staat in brand en nergens water, en wij houden ons bezig met het vertalen van kindergedichtjes.    Deden meer mensen dat maar, dan was het misschien niet zo’n rotzooi.    Om met Joyce te spreken, over de wereld in 1939: ‘Why don't they occupy themselves with Finnegans Wake , instead of occupying Poland?’    Laat die Russen dichten, in plaats van de wereld te ontwrichten...    Terug naar de ongevangen vis. Het is een beetje een flauw versje in het Russisch. Het verwijst op geen enkele manier naar de plaatjes, alleen naar een soort conclusie die een stakkerig wijze volwassene er in zijn drang om nog slimmer dan het visje te zijn aan wil toevoegen. De eerste regel, je snapt natuurlijk zelf wel , is sowieso overbodig – en in een kindergedicht geldt: kan iets weg, dan moet het weg.    Vandaar dat ik niet denk dat het van Charms is.    Kunnen we het opsieren? Onhe...

   De spreekwoordigheid – goed voor juffen en meesters in de lagere klassen – doet me denken aan een andere bekende Russische wijsheid: Кто не курит и не пьёт тот здоровеньким помрёт, dat wil zeggen: ‘wie niet rookt en drinkt gaat gezond de pijp uit.’ Een wijsheid die een betere vertaling waardig is.    ‘Wie niet drinkt en ook niet rookt, die gaat kippielekker dood.’    ‘Wie niet drinkt en niet rookt, die gaat kerngezond dood.’    Of zoiets. Moet nog aan gewerkt worden.    Het versje hier, deze krylovse minifabel in epigramvorm, kennen we in het Nederlands ook. Als twee honden vechten om een been loopt de derde ermee heen.    Klaar is kees.    – Oooh! Smiecht! Valsspeler! Allez! werken gij!    – Hm.... Wie veel ruziet en veel blaft...    – Ja?    – Neeneenee, ruziën mag niet voor blaffen staan. Het moet meteen duidelijk zijn dat ...

   Ook best een leuk gedicht. Een draaierige dactylus die de afwikkelende kluwen imiteert.    Authentiek Charms. Lijkt het wel. Het gedicht bleef bewaard na 1937.    Maar: hoe te vertalen.     Tollen en rollen ligt voor de hand.    Rijmt er ook iets op kluwen ?     Stuwen duwen gruwen .    Eventueel – voor de verrassing – nieuwe .    Is daar iets mee te doen?    We kunnen het ook houden bij een bolletje (wol). Tollen rollen bollen . Volle klankbak. Hollen ook nog? Of wordt dat trollen?     Waar is de kluwen? (of Waar is het bolletje? ) Hij tolt en hij rolt, Het bolletje wol, Je hoeft hem maar even te duwen. Hij rolt en hij tolt, Het bolletje wol – Maar waar is ie gebleven, de kluwen?    Hans ter Laan vertaalde in 1958 het gedicht als Waar is het kluwen? Het kluwen wentelt, keert en draait, Zodra ...

   Ook deze tekst is na 1937 gewipt en door een andere vervangen, waardoor vergelijking met de andere vertalingen geen zin meer heeft. De vertalers hebben zich gebaseerd op de tekst waarvan de titel luidt Вор-мухомор, dat wil zeggen Dief-vliegenzwam . (Waarmee de clou ten overvloede verklapt wordt.)    Het latere gedicht gaat verletterlijkt zo:    Egeltje was op een lange reis. Hij was moe en wilde uitrusten. Hij gooide zijn knapzak op een stronk, en ging zelf onder een boom liggen. Wat er verder gebeurde – snap jij wel, alleen het egeltje kan het niet begrijpen.    Wij houden ons bij de vier regels van het Voorval met egel .    Het gedicht – het eerste, niet de herschrijving – is zeker van Charms. Ten eerste is случай, geval , voorval , een typisch woord van hem. Zijn verhalen niet voor kinderen – tijdens zijn leven nooit uitgegeven – dragen vaak die titel. De formulering уж я, in уж я думал gebruikt Charm...

   De vier korte regels tellende tekst van dit verhaal is na 1937 grondig gewijzigd en in een epos veranderd van acht moeizaam wijdlopige perioden. Verletterlijkt staat er dan zoiets als:    Ik en mijn broer liepen op het erf, En plotseling zagen we een worm in het gras. Ik pikte meteen, en mijn broer daarna, Hij trappelde lang en rende in de rondte. – Pak hem in je snavel! – beval ik mijn broer. We pakten hem samen – en och! Ik werd meteen van schrik een beetje stom, En mijn broer werd van schrik doof. (Het laatste ‘van schrik’ werd ook nog ‘onmiddellijk’ op een gegeven moment, zoals op de versie uit 1962 hieronder.)    Hoe onbenullig de eerdere tekst ook is, de herziene en uitgebreide versie is echt niet beter. Hoe dan ook, de Nederlandse, Duitse, Engelse en Franse vertalers hebben de lange tekst vertaald en niet het bescheiden ingetogen spartaanse kwatrijn uit 1937, dus het heeft geen zin hun resultaten hier op de pijnbank te leggen. ...

   De lezer een vraag stellen wat er is gebeurd moet je niet al te vaak doen. Het lijkt een beetje op onvrijwillige publieksparticipatie in het theater, waar ook niet iedereen op zit te wachten.    Mij werkt het op de zenuwen. Ik vind het bij Tsjoekovski, Marsjak en Charms ook nauwelijks terug.    Schrijver doe je werk, en laat mij erbuiten! Ik hoef toch niet alles voor je te verzinnen! – is mijn eerste reflex.    Dus als het even anders kan, zonder de vraag aan de lezer gesteld, ‘Waarom, denk je, stootten de katten met hun neus tegen elkaar?’ – heel graag.    Is er iets te doen met de uitdrukking keken op hun neus ? Keken op elkaars neus, zou het moeten zijn, maar laten we het niet te spitsvondig-precieus maken. Neus – reus ... en rollen maar... Twee katten en een vogeltje . Hier – een piepklein vogeltje. Daar – twee katten, groter dan een reus.    Een sprong en dan... Daar – een piepkl...

   Op zich is Ik wist het wel, dat ik zou vallen! best leuk, want het is iets wat mensen (en kinderen zijn ook mensen) zichzelf vaak wijsmaken als ze iets hebben geprobeerd dat mislukt. ‘Ik wist het wel!’    Anderzijds: waarom wil de hond de pan stelen? Dat gevogelte dat erop ligt lijkt me eerder het mikpunt.    Of is dat ook de grap? Dan is het er een die ik niet snap.     Ik wist het wel, dat ik zou vallen! Als je die regel als punchline neemt, moet de eerste regel hetzelfde lopen en ook op -allen eindigen.     Nu moet ik het niet verknallen... Oké, maar dan moet de titel wel het vuige snode criminele hondenplannetje noemen, want daarvan is in het gedichtje niets meer over...     Ik krijg dat kippertje – op het nippertje. Is niet heel goed Nederlands, maar het is een hond hè, moet je maar denken... Wie heeft een hond ooit goed Nederlands horen spreken?    Ik hou het er ...

   Zo staat het in Bij mij op de maan , als De lieve eend : De grote oversteek Gebeurde in een wip: Eén kuiken op een eendje, Eén kuiken op een eendje, Eén kuiken op een eendje, En op de eend de kip.    De hurkerige en horkerige vertaling van Hans ter Laan, De hulpvaardige eend , heb ik in blog 163 al becommentarieerd.    Dorian Rottenberg vertaalt het als The Kind Duck : One chick took a duckling Another chick took a duckling, The third chick, too, took a duckling, And the mother hen took the duck. It’s pretty bad to cross a stream, But not when you’re in luck!    Waarom moet er altijd gepsychologiseerd worden? Waarom moeten er altijd motieven en beweegredenen bij? Welk kind is daarin geïnteresseerd? Zelfs volwassenen hoort dat niets te interesseren. Laat zien wat er gebeurt. Actie moeten we hebben! (Tsjoekovski’s gebod nummer 9)    Ook minder in de Engelse vertaling is dat de kippetjes wel o...

   De hond en de poes moeten bijna wel Voor mij! Voor mij! roepen. Daar lijk je vertalenderwijs niet onderuit te kunnen.    Of – ook leuk – Mijnes! Mijnes! Alleen gaat dat rijmproblemen opleveren, dat voel ik aan mijn klompenwater.    Hoewel... Hé jullie daar, verdwijn ’s ... Durf je wel, wie klein is ...    Er zijn zeker mogelijkheden...    Of je kan denken aan: Blijf af! Blijf af! Is dat even pech, Miauwtje en Waf-Waf.    Zou kunnen.    Vervelend is de vervelende moraal, dat ze nergens om hadden hoeven vechten.    Moralen zijn altijd dubieus. Want als de muis echt was en er nu aan flarden, dood bij hing, hebben hond en kat dan met recht gevochten?    En denk je dat de opwindmuis het leuk vindt?    Het liefst laat ik het verhaaltje eindigen met een wat charmsiaanser slot.     Het opwindmuisje is niet blij. Hm. ...

    Vriendendienst kan het heten, of Een vriendendienst voor wie gehecht is aan lidwoorden.    (Ik ben er onder invloed van het Russisch een beetje van af aan het raken.)    Maar is dat leuk?    Ik dacht eerder aan zo’n andere dooddoener in dergelijke situaties: Omdat jij het bent. Of: Omdat je het zo lief vraagt. Al wordt er zo te zien niets gevraagd, alleen aangeboden. Je kan ook denken aan Zal ik je helpen? maar dat wordt ook weer snottebel.    Eerst maar eens een tweeregelaar bedenken.    Ik moest denken aan de uitdrukking I’ll scratch your back and you scratch mine , die door John Lennon zo onherstelbaar wordt verbeterd op Menlove Avenue in I’ll scratch your back and you knife mine . Het nummer heet Here we go again en het gaat over Phil Spector, wordt gezegd.     Ik help jou en jij helpt mij — Voor een appel en een aardbei . Zit wat in. Maar waar zit die appel? Ande...

   Het versje lijkt het beetje op het vorige, met de twee even regels die bijna-herhalingen zijn en met hetzelfde woord eindigen, haasje in het verhaal van de overgestoken haas en bokken hier.    Herhaling is toch een mooie uitvinding.    Waarom vallen we daar toch zo voor? Waarom spreekt dat aan, waarom werkt het hypnotisch?    Is het omdat het net als muziek is? Muziek is ook een en al herhaling.    En de dichtkunst voor de kleinsten is ook muziek. Immers: betekenis doet er nauwelijks nog toe op de leeftijd van min negen maanden tot een jaar of twee zeker, met uitloop tot vijf.    Herhaling is muziek, en muziek is dichtkunst.    En muziek gaat vooraf aan taal, weten we.    Muziek is de echte oertaal.    En daarmee de dichtkunst ook. Maar dan in woorden.    Daarom zeg ik: herhalingen zijn altijd goed.    Charms ...

   Het versje is geen wereldliteratuur. Er ligt een moralistische zweem over. Een haas die eenden beveelt hem een boottochtje op hun rug te laten maken en dan de kous op zijn kop krijgt als de eenden hun natuur volgen en naar kikkers happen.    Eten eenden eigenlijk wel kikkers?    In dierenfabels zijn wel veel geneigd te vergeven. Pratende vlooien, konijnen die op de maan spelen, sigaren rokende krokodillen met een hoed en wandelstok. Moet allemaal kunnen.    Maar de natuurlijke orde der natuurlijke dingen moet geen geweld worden aangedaan. Het moet wel kloppen in de logica van de fantasiewereld.    En kikker-etende eenden horen daar niet bij.    Dat is een stap te ver. Dan kun je de haas net zo goed onder water kunnen laten ademen. En in een koets verder laten rijden, getrokken door waspeentjes. Dan krijg je een heel ander verhaal. Een tekenfilm misschien wel.    Ondanks dit ...

   Indachtig het zevende tsjoekovskiaanse gebod – naar het rijmwoord moet genadeloos worden toegewerkt en het moet het belangrijkste woord in de zin zijn – ga ik eerst kijken of er iets met die djéti te doen is, de kinderen , kindjes , kinders , de kiekens , kuikens van moeder kip.    En draai ik in mijn hoofd de rijmmogelijkheden af, en zoek op de tast of er wellicht ergens een opening zit.    Er zijn zat andere woorden voor kinderkroost in het Hollands en Vlaams natuurlijk, maar omdat het voor de kleintjes is, gaan we hier uit van de simpelste varianten.    Dus geen klein grut , hokkebrokken , handenbinders , wichten , hummels en wat dies meer zij.     Lieverds en schatjes krijg ik sowieso niet uit mijn pen. Het moet geen snot worden.    Je kan denken aan iets als piepers omdat kuikentjes piepen, maar dat is alweer al te beeldend en afleidend.    Of iets regionalers, me...